Nauka czytania dla 6-latka: teksty i ćwiczenia

Czy 6-latek musi umieć czytać przed szkołą?

Nie. Sześciolatek odbywa roczne przygotowanie przedszkolne, czyli zerówkę, która jest obowiązkowa, a obowiązek szkolny zaczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat. Zerówka ma przygotować do czytania, a nie wymagać go od dziecka.

Konkretne oczekiwania opisuje podstawa programowa wychowania przedszkolnego z 2017 r. Dziecko gotowe do szkoły:

• rozpoznaje litery, którymi zainteresowało się w zabawie,
• odczytuje krótkie wyrazy z poznanych liter, drukowanych wielkimi lub małymi,
• nie musi czytać płynnie całych tekstów.

Czy 6-latek powinien znać litery? Te, którymi sam się zainteresował, tak. Całego alfabetu nikt od niego nie oczekuje, więc rodzic, którego dziecko w zerówce jeszcze nie czyta, nie ma powodu do paniki.

Po czym poznać, że dziecko jest gotowe do nauki czytania?

Gotowość to zainteresowanie pismem plus sprawny słuch i wzrok, a wiek jej nie rozstrzyga. Składają się na nią motywacja, percepcja słuchowa (różnicowanie głosek) i percepcja wzrokowa (analiza kształtów i układu graficznego), jak opisuje kapitannauka.pl.

Sprawdzisz to przy stole w 5 minut. Dziecko gotowe:

• samo pyta, co jest napisane,
• odróżnia litery od cyfr i figur,
• dzieli wyraz na sylaby, wyklaskując je (ma-ma to dwa klaśnięcia),
• słyszy pierwszą głoskę: na pytanie „Na co zaczyna się kot?” odpowiada „k”,
• rozpoznaje swoje imię napisane drukowanymi literami,
• wytrzymuje kilka minut przy jednej zabawie.

Jeśli zawodzą punkty trzeci i czwarty, czyli analiza słuchowa, zacznij od zabaw ze słuchem, nie od liter. Litery bez słyszenia sylab szybko stają się zgadywaniem.

Którą metodę nauki czytania wybrać w domu?

W domu najłatwiej prowadzić naukę sylabami, bo polskie wyrazy czyta się sylabami, a pierwsze sukcesy przychodzą szybko. Metoda literowa i globalna są uzupełnieniem.

Metoda	Na czym polega	Od czego zaczyna	Dla kogo w domu
Sylabowa (symultaniczno-sekwencyjna, zwana krakowską; opracowała ją prof. Jagoda Cieszyńska)	dziecko czyta sylabami i z nich składa wyrazy	od samogłosek, potem sylaby otwarte (ma, to)	na start w domu, daje szybkie pierwsze wyrazy
Literowa (głoskowa)	stopniowe wprowadzanie liter, z których dziecko składa sylaby i wyrazy	od pojedynczych liter, np. A-L-A, D-O-M	dla dziecka, które lubi porządek i układanie
Globalna (Glenna Domana)	rozpoznawanie całych wyrazów jako obrazów	od kart z całymi wyrazami	jako dodatek do zabawy, nie główna droga

Etapy metody sylabowej, od samogłosek po samodzielne czytanie tekstów, rozpisuje wpis o nauce czytania sylabami.

Kryterium zmiany metody jest proste. Jeśli po tygodniu dziecko nadal zgaduje wyrazy po pierwszej literze, zmień metodę: każde dziecko łapie czytanie inną drogą.

Od czego zacząć: pierwsze sylaby i wyrazy

Zacznij od samogłosek i sylab otwartych, potem przejdź do dwusylabowych wyrazów z tych sylab (mama, tata, Ala, lato, woda), a dwuznaki i ł zostaw na później. Sylaba otwarta kończy się samogłoską, jak ma albo to. Zamknięta kończy się spółgłoską, jak ab albo op.

1. Wprowadź wielkie litery drukowane. Jeśli wielkie i małe naraz są dla dziecka za trudne, małe dojdą później.
2. Przećwicz samogłoski: a, o, e, i, u, y. Dziecko ma je rozpoznać i wymówić.
3. Dodaj pierwsze spółgłoski i ułóż z nich sylaby otwarte: ma, to, la.
4. Złóż z sylab pierwsze wyrazy dwusylabowe.
5. Dopiero potem dołóż sylaby zamknięte, dwuznaki i ł.

Podobne głoski p-b, k-g i t-d utrudniają różnicowanie słuchowe, więc w ćwiczeniach słuchowych dokładaj je stopniowo, jako ostatnie.

Krótkie teksty do czytania dla 6-latka

Krótka czytanka dla 6-latka ma 3–8 zdań, znane już sylaby i fabułę, którą da się opowiedzieć jednym zdaniem. Poniższe trzy teksty rosną w trudności zgodnie z etapami metody sylabowej i każdy mieści się na jednej kartce A4.

Dobra czytanka ma bohatera, mały problem i zakończenie. Nie znoszę czytanek, które są ciągiem „Ala ma kota” bez żadnego zdarzenia, bo dziecko nie ma o czym myśleć ani czego odgadywać. Pytanie pod tekstem musi mieć odpowiedź w samym tekście, żeby dziecko musiało go przeczytać.

Poziom 1: lody Oli

Tylko sylaby otwarte, bez dwuznaków i ł.

O-la ma lo-dy. Ku-ra lu-bi lo-dy! O-la u-kry-je lo-dy, bo ku-ra lu-bi lo-dy. Ku-ra do-sta-je ma-li-ny, a O-la je lo-dy.

• Dlaczego Ola ukryje lody?
• Co dostaje kura?

Poziom 2: balon pod fotelem

Pojawiają się sylaby zamknięte, jak w słowach Tom i kot.

Tom ma ba-lon. Ba-lon zni-ka! Tom py-ta: kto ma ba-lon? Kot jest pod fo-te-lem. Pod fo-te-lem jest ba-lon!

• Co zrobił Tom, gdy balon zniknął?
• Gdzie znalazł się balon?

Poziom 3: chomik Szarik

Tu mogą już być sz, cz i ł. Sylaby wyróżniono tylko w najdłuższych wyrazach.

Franek miał kłopot: jego chomik Sza-rik uciekł z klat-ki. Franek szukał go pod łóżkiem, za szafą i w kuchni. Nigdzie nie było chomika. Wtedy Franek poczuł zapach sera i cichutko poszedł do spi-żar-ni. Sza-rik siedział w pudełku i jadł ser. Franek wyjął go z pudełka, odniósł do klatki i dokładnie zamknął drzwiczki. Od tej pory ser stał na najwyższej półce.

• Skąd Franek wiedział, że trzeba iść do spiżarni?
• Co Franek zrobił, żeby chomik znowu nie uciekł?

Gdy poziom 3 idzie gładko, kolejnym stopniem są czytanki z pytaniami dla klasy 1.

Ćwiczenia do druku na 10 minut przy stole

Najlepiej działają ćwiczenia łączące słuch, wzrok i ruch, a większość z nich wymaga tylko kartki i ołówka. Naukę czytania dla 6-latka w wersji PDF przygotujesz sam: wydrukuj stronę z przeglądarki i w oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”. Karty do ćwiczeń mieszczą się na jednej kartce A4.

1. Karty sylab. Wytnij karty z sylabami (ma, to, la, ko). Dziecko łączy je w wyrazy, a każdą parę oznacza klamerką lub kredką w jednym z trzech kolorów.
2. Obrazek i podpis. Narysuj cztery obrazki, a obok podpisy w innej kolejności. Dziecko łączy je linią.
3. Na co się zaczyna. Daj kartkę z rysunkami i zadaj pytanie: „Na co zaczyna się kot?”. Dziecko zaznacza obrazki zaczynające się na tę samą głoskę.
4. Sylaby w imionach. Wyklaskujcie i liczcie sylaby w imionach i określeniach domowników: Ma-ma, Ta-ta, A-gniesz-ka. Zasady opisuje wpis o podziale wyrazów na sylaby.
5. Litera na tacce. Wysyp na tacę kaszę mannę albo przygotuj szorstką kartę. Dziecko wodzi palcem po literze i wypowiada jej głoskę.
6. Ukryty wyraz. Wpisz w rząd liter jeden wyraz, np. SMAMAKL. Dziecko szuka wyrazu i go podkreśla.

Ile czasu dziennie poświęcać na czytanie?

Kilka do kilkunastu minut dziennie, regularnie. Wystarczy 10–15 minut, a zajęcia kończ, zanim dziecko się zmęczy, nie po „zaliczeniu” strony.

Na podobnej zasadzie opiera się metoda Domana, w której rodzic pokazuje zestaw 5 kart z wyrazami 3 razy dziennie w odstępach co najmniej 30 minut. Dla domu płynie z tego wniosek: lepsze są krótkie i częste porcje niż jedno długie podejście.

Sesja ma trzy części:

• rozgrzewka sylabami: klaskanie albo karty z sylabami,
• czytanka, np. jeden z trzech tekstów wyżej,
• rozmowa o tekście: jedno pytanie o fabułę.

Lepiej przerwać przy sukcesie niż przy płaczu. Dziecko, które kończy zabawę z poczuciem, że mu poszło, chętnie wraca następnego dnia.

Jakie błędy zniechęcają dziecko do czytania?

Najczęściej zniechęca presja i zbyt trudny materiał, nie sama metoda.

1. Odpytywanie zamiast wspólnej zabawy

Stymulowanie to pokazywanie i zabawa, a sprawdzanie to odpytywanie. Dziecko pytane „jaka to litera?” czuje egzamin i traci ochotę. Pokaż, pobawcie się, a sprawdzaj jedynie to, co samo powie.

2. Głoskowanie bez syntezy

Głoskowanie to rozkładanie wyrazu na pojedyncze głoski. Dziecko mówi „k-o-t” i nie słyszy wyrazu, bo nie umie ich złożyć z powrotem. Analiza i synteza słuchowa, czyli dzielenie wyrazu na głoski i składanie ich w całość, przychodzi później. Dlatego na starcie lepsze są sylaby.

3. Za trudny tekst

Dwuznaki (sz, cz, rz, ch, dz) i litera ł są trudne i powinny pojawić się dopiero po sylabach otwartych i zamkniętych. Tekst z samymi trudnymi wyrazami zamienia czytanie w walkę.

4. Poprawianie każdego słowa w trakcie czytania

Dziecko, któremu przerywasz co wyraz, traci wątek i przestaje rozumieć, co czyta. Poczekaj do końca zdania i dopiero wtedy wróć do trudnego słowa.

5. Teksty bez fabuły i pytania o litery zamiast o treść

Tekst z fabułą i pytaniami sprawdza rozumienie, nie tylko technikę. Pytania o to, co wydarzyło się w historii, uczą myśleć o tekście, a pytanie „ile jest liter a?” uczy tylko ich wyszukiwania.

Nauka czytania dla 5-latka: co ćwiczyć wcześniej?

5-latek nie musi czytać. Ćwiczy się słuch (sylaby, rymy, pierwsza głoska) i wzrok (różnice na obrazkach, pary liter wielkich i małych), a czytać zaczyna, jeśli sam chce. Poniższe ćwiczenia do druku zmieszczą się na kartce, poza rymowankami, które są zabawą ustną.

• Dobieranie par: wielkie litery do odpowiadających im małych.
• Szukanie różnic na dwóch podobnych obrazkach.
• Wskazywanie obrazka po usłyszanej sylabie: „lo…” i dziecko pokazuje lody.
• Rymowanki: dziecko dopowiada brakujący rym.

Kiedy porozmawiać z nauczycielem albo specjalistą?

Porozmawiaj z nauczycielem, gdy mimo krótkich, regularnych ćwiczeń coś długo nie rusza z miejsca. Sygnałem może być to, że dziecko:

• nie umie wyklaskać sylab w prostym wyrazie,
• nie wychwytuje pierwszej głoski,
• myli podobne litery, mimo że ćwiczycie je od tygodni.

Zacznij od nauczyciela zerówki, a gdy trzeba, od poradni psychologiczno-pedagogicznej, która może ocenić, czy potrzebne jest wsparcie. Jeśli 7-latek w klasie 1 jeszcze nie czyta, porozmawiaj o tym z wychowawcą.