Czytanie ze zrozumieniem: karty pracy do druku

Z czego składa się dobra karta pracy?

Karta ma pięć elementów i każdy da się sprawdzić okiem jeszcze przed wydrukiem. Ten układ (tekst, polecenie, zadania, miejsce na odpowiedź) mają karty nauczycielskie.

• Czytanka z fabułą: ktoś czegoś chce, coś mu przeszkadza, coś się kończy.
• Polecenie: jedno zdanie, które mówi, co zrobić i jak zapisać odpowiedź (podkreśl, zakreśl, napisz zdaniem).
• Zadania od łatwych do trudnych: najpierw informacja podana wprost, na końcu wniosek.
• Miejsce na odpowiedź: linie przy pytaniach otwartych, pola przy zadaniach prawda/fałsz.
• Klucz odpowiedzi: poprawne odpowiedzi, akceptowalne warianty i punktacja.

Tekst bez fabuły, w rodzaju „Ala ma psa. Pies jest duży.”, nie daje niczego do rozumienia, więc pytania do niego sprawdzą tylko pamięć słów. Przy pierwszoklasiście tekst bywa składany dwoma krojami czcionki, żeby sprawdzić, czy dziecko czyta oba (wczesnoszkolni.pl). To opcja, nie wymóg. Kartę znalezioną w sieci oceń tą samą listą. Jeśli brakuje któregoś z pięciu punktów, uzupełnij go sam albo szukaj dalej.

Jakie zadania sprawdzają rozumienie, a nie wyszukiwanie słów?

Zadanie sprawdza rozumienie, gdy odpowiedzi nie da się przepisać z jednego zdania tekstu. Badanie PIRLS (międzynarodowe badanie umiejętności czytania, które prowadzi IEA) obejmuje uczniów czwartego roku nauki szkolnej. Wyróżnia cztery procesy rozumienia: wyszukiwanie informacji podanych wprost, wyciąganie prostych wniosków, interpretowanie i łączenie informacji oraz ocenę treści i formy tekstu. Tylko pierwszy z nich polega na odszukaniu informacji, więc karta złożona z samych pytań „kto, gdzie, jakiego koloru” ćwiczy wyłącznie wyszukiwanie.

Stosuję jedno kryterium: po każdym pytaniu sprawdzam, czy dziecko mogłoby odpowiedzieć, wodząc palcem po tekście i nie rozumiejąc go. Jeśli tak, to pytanie o wyszukiwanie, nie o rozumienie.

Pytanie dosłowne ma odpowiedź w jednym miejscu tekstu („Jakiego koloru była rękawiczka?”). Pytanie wnioskujące wymaga złożenia dwóch informacji albo dopowiedzenia tego, czego tekst nie mówi wprost („Dlaczego ktoś powiesił rękawiczkę na płocie?”). Typ zadania tego nie rozstrzyga: pytanie otwarte bywa dosłowne, a prawda/fałsz wnioskujące.

Typ zadania	Co sprawdza	Od której klasy	Pułapka
Prawda/fałsz	czy dziecko odróżnia informację z tekstu od niezgodnej z nim	od klasy 1	50% szans na zgadnięcie; w klasie 4 dodaj trzecią opcję „tekst o tym nie mówi”
Pytanie zamknięte (a/b/c)	czy dziecko wskaże jedną odpowiedź zgodną z tekstem	od klasy 1	błędne odpowiedzi są zbyt oczywiste
Pytanie otwarte	odpowiedź wyrazem albo pełnym zdaniem	wyrazem od klasy 1, zdaniem od klasy 3	odpowiedzią jest przepisany fragment tekstu
Kolejność zdarzeń	przebieg fabuły; przygotowuje do planu wydarzeń i streszczenia	od klasy 2	zdania z „potem” i „na końcu” zdradzają kolejność bez czytania
Uzupełnianie luk	zapamiętanie szczegółu z tekstu	od klasy 1	luka na słowo, które dziecko zgadnie bez czytania
Polecenie rysunkowe	rozumienie określeń położenia: na, nad, pod, po prawej, między	klasy 1-2	ocena ładności rysunku zamiast zgodności z tekstem
Tytuł do tekstu	uchwycenie głównej myśli	od klasy 2	tytuł streszcza tylko pierwsze zdanie

Polecenia rysunkowe brzmią na przykład „Na fotelu narysuj kota” albo „Między misiami narysuj piłeczkę”.

Jak dobrać kartę do klasy?

O dopasowaniu decyduje długość tekstu i udział pytań wnioskujących, a nie wiek na okładce. Dziecko z trzeciej klasy, które czyta słabo, dostaje kartę o klasę niżej pod względem długości tekstu, ale nadal z pytaniem wnioskującym. Czyta wtedy mniej, a myśleć musi tak samo. Liczby w tabeli to wskazówka redakcji, nie norma szkolna.

Klasa	Długość czytanki	Liczba zadań	Przewaga typów	Forma odpowiedzi
1	60-90 słów	4-5	pytania dosłowne, a/b/c, prawda/fałsz, rysunek	wyraz lub zdanie
2	90-140 słów	5-6	dosłowne i jedno wnioskujące, prawda/fałsz, polecenia rysunkowe	wyraz lub zdanie
3	140-200 słów	5-6	kolejność zdarzeń, luki, 1-2 wnioskujące, tytuł	zdanie
4	250-350 słów	7-8	wnioskujące, prawda/fałsz z trzecią opcją, ocena bohatera, plan wydarzeń, zadanie twórcze	zdania i krótki tekst własny

Drugoklasista znajdzie czytanki i pytania na swój poziom w zestawie teksty i karty dla klasy 2. Edukacja wczesnoszkolna kończy się na trzeciej klasie, a od czwartej język polski jest osobnym przedmiotem (podstawa programowa z 2017 roku). Karta dla czwartoklasisty to dłuższe opowiadanie z pytaniami o bohatera i zadaniem twórczym (zlotynauczyciel.pl).

Karta pracy dla klasy 1-2: „Rękawiczka na płocie”

Pierwsza karta jest startowa: krótkie zdania, pięć zadań i rysunek dla chętnych. Najlepiej pasuje do pierwszoklasisty, a drugoklasistę rozgrzewa przed dłuższym tekstem.

Ola wracała ze szkoły okrężną drogą, bo lubiła szurać butami po liściach. W domu spojrzała na dłonie i zamarła. Czerwonej rękawiczki nie było! Ola cały wieczór milczała i dziobała kolację widelcem. Mama obiecała, że rano poszukają razem.

Następnego dnia, przy starej piekarni, Ola zobaczyła coś czerwonego. Na sztachecie płotu wisiała jej rękawiczka. Ktoś ją znalazł i powiesił. Ola zdjęła ją ostrożnie i wsunęła na zmarzniętą dłoń. Potem uśmiechnęła się od ucha do ucha.

Tekst: 73 słowa

Zadania

1. Co zgubiła Ola? Odpowiedz jednym wyrazem albo zdaniem.
2. Jakiego koloru była rękawiczka?
3. Gdzie Ola zobaczyła swoją rękawiczkę następnego dnia? Podkreśl jedną odpowiedź. – a) w szatni – b) na płocie – c) pod łóżkiem
4. Zapisz P (prawda) albo F (fałsz). – a) Ola wracała do domu prosto ze szkoły. – b) Mama obiecała, że rano poszukają rękawiczki razem. – c) Ola uśmiechnęła się, kiedy zobaczyła rękawiczkę.
5. Dlaczego ktoś powiesił rękawiczkę na płocie? Odpowiedz zdaniem.
6. Dla chętnych: narysuj rękawiczkę na płocie. Pod płotem narysuj kupkę liści, a nad płotem słońce.

Klucz

1. Rękawiczkę (może być: czerwoną rękawiczkę).
2. Czerwonego.
3. b.
4. a) F, b) P, c) P.
5. Uznaj każdą odpowiedź o sensie „żeby Ola ją zobaczyła”. Na przykład: „Żeby Ola mogła ją łatwo znaleźć” albo „Bo chciał pomóc właścicielce”.
6. Rękawiczka jest na płocie, liście leżą pod płotem, słońce świeci nad płotem.

Gdy ta karta pójdzie łatwo, kolejne czytanki dla pierwszoklasisty czekają w osobnym wpisie.

Karta pracy dla klasy 3: „Budka pod oknem”

Ta karta wprowadza trzy zadania, których nie było w pierwszej: kolejność zdarzeń, luki w zdaniach streszczających i tytuł do tekstu.

W sobotę Kuba z dziadkiem postanowili zbudować budkę dla ptaków. Dziadek rozłożył na stole deski, gwoździe i młotek, a potem chciał ułożyć wszystko na sucho. Kuba już wymachiwał młotkiem. Nie mógł się doczekać, więc od razu przybił daszek do jednej ze ścianek.

Kiedy chciał dołożyć drugą ściankę, okazało się, że nie wchodzi na miejsce. Daszek zasłaniał jej drogę. Dziadek pokręcił głową i powiedział: „Najpierw ściany, potem dach. Inaczej zbudujemy zagadkę, której nie da się rozwiązać”.

Wyjęli gwoździe i zaczęli od nowa. Tym razem Kuba nie spieszył się. Najpierw połączyli dno ze ściankami, a dopiero na końcu przybili daszek. Wieczorem dziadek zawiesił budkę na gałęzi tuż za oknem kuchni.

Kuba myślał, że goście zjawią się natychmiast. Pierwszy dzień minął, drugi też. Codziennie wyglądał przez szybę, ale gałąź pozostawała pusta. Dopiero po kilku dniach na brzegu otworu usiadł mały ptak i zajrzał do środka. Kuba wstrzymał oddech, żeby go nie spłoszyć. Po raz pierwszy od soboty nie chciał się nigdzie spieszyć.

Tekst: 159 słów

Zadania

1. Ponumeruj zdania od 1 do 5 tak, aby powstała kolejność zdarzeń. – ( ) Dziadek zawiesił budkę na gałęzi za oknem. – ( ) Kuba od razu przybił daszek do jednej ze ścianek. – ( ) Do budki zajrzał pierwszy ptak. – ( ) Ścianka nie weszła na miejsce, bo przeszkadzał daszek. – ( ) Kuba z dziadkiem wyjęli gwoździe i zaczęli od nowa.
2. Uzupełnij zdania wyrazami z tekstu. – a) Kuba za szybko przybił …….. . – b) Dziadek zawiesił budkę na gałęzi tuż za …….. kuchni. – c) Ptak zajrzał do budki dopiero po kilku …….. .
3. Jaką radę dał Kubie dziadek?
4. Co zrobił Kuba, gdy ptak usiadł przy otworze? Odpowiedz zdaniem.
5. Czego Kuba nauczył się, czekając na ptaka? Odpowiedz zdaniem.
6. Wymyśl inny tytuł tej czytanki.

Klucz

1. Od góry do dołu: 4-1-5-2-3.
2. a) daszek, b) oknem, c) dniach.
3. Najpierw ściany, potem dach. Uznaj też odpowiedź własnymi słowami: „Żeby najpierw zrobić ściany, a daszek na końcu”.
4. Wstrzymał oddech, żeby nie spłoszyć ptaka.
5. Uznaj odpowiedź, która mówi o cierpliwości albo o tym, że nie warto się spieszyć, na przykład: „Kuba nauczył się czekać i nie spieszyć się”.
6. Uznaj tytuł, który oddaje główną myśl, czyli budowanie i czekanie, na przykład „Najpierw ściany, potem dach” albo „Gość w budce”. Nie uznawaj tytułu, który opisuje tylko początek, jak „Sobota z młotkiem”.

Więcej tekstów o tej długości znajdziesz w zestawie teksty dla trzecioklasisty.

Karta pracy dla klasy 4: „Kwadrans po czternastej”

Na tę kartę zaplanuj do 45 minut. Trzecie i czwarte zadanie wymagają połączenia informacji z dwóch wypowiedzi bohaterów, a szóste wymaga oceny postaci. Trzecia opcja w zadaniu pierwszym, „tekst o tym nie mówi”, odbiera zgadywanie rzutem monetą: o niektórych sprawach tekst milczy i trzeba to zauważyć.

W piątek Antek postanowił zaprosić Maję na rewanż na boisku za szkołą. Maja broniła w bramce lepiej niż ktokolwiek w klasie, a Antek od tygodnia nie mógł przeboleć przegranej. Nie znał jej numeru telefonu, więc poprosił o pomoc Wojtka, który mieszkał na tej samej ulicy co Maja.

Antek powiedział: „Przekaż jej, że jutro czekam na boisku kwadrans po czternastej. I nie pomyl godziny”. Wojtek kiwnął głową, a Antek uznał sprawę za załatwioną. Nie poprosił nawet, żeby kolega powtórzył wiadomość.

Po drodze Wojtek zobaczył, jak sąsiadka goni uciekającego psa, i ruszył jej na pomoc. Pies okazał się szybszy od nich obojga, więc gonitwa trwała długo. Wojtek miał już we włosach liście, a w głowie raczej psy niż godziny. Gdy wreszcie zapukał do Mai, był tak zdyszany, że wyrzucił z siebie jednym tchem: „Antek czeka na boisku, za kwadrans czternasta”. Maja podziękowała i zamknęła drzwi.

W sobotę Antek zjawił się na boisku punktualnie. Podbijał piłkę kolanem, kopał ją w siatkę, liczył chmury. Co jakiś czas spoglądał w stronę furtki, przez którą Maja zwykle wbiegała z piłką pod pachą. Mai nie było. Zegarek pokazał wpół do trzeciej, a Antek pomyślał z goryczą, że Maja zapomniała, i wrócił do domu naburmuszony. Maja tymczasem siedziała przy oknie, równie obrażona na Antka, który nie dotrzymał słowa.

W poniedziałek spotkali się przy szatni.

„Gdzie byłaś w sobotę?” burknął Antek. „Czekałem na boisku kwadrans po czternastej, tak jak się umówiliśmy”.

„Umówiliśmy?” prychnęła Maja. „Wojtek powiedział, że masz być za kwadrans czternasta. Do czternastej na boisku nie było nikogo oprócz mnie. To ty nie przyszedłeś!”

Maja skrzyżowała ręce i czekała na odpowiedź. Antek otworzył usta, potem je zamknął. Odwrócił się w stronę Wojtka, który nagle bardzo zainteresował się swoimi butami. „Ten pies był naprawdę szybki”, wymamrotał Wojtek.

Tekst: 288 słów

Zadania (razem 12 pkt)

1. (4 pkt) Przy każdym zdaniu wpisz P (prawda), F (fałsz) albo N (tekst o tym nie mówi). – a) Antek nie miał numeru telefonu Mai. – b) Maja przyszła na boisko wcześniej niż Antek. – c) Maja zapomniała o spotkaniu. – d) Antek i Maja pogodzili się jeszcze w poniedziałek.
2. (1 pkt) Co oznacza w tekście słowo „kwadrans”?
3. (1 pkt) Jaką godzinę podał Antek, a jaką usłyszała Maja? Zapisz obie.
4. (1 pkt) O ile minut różniły się te godziny? Zapisz obliczenie.
5. (2 pkt) Ułóż plan wydarzeń w czterech punktach.
6. (2 pkt) Czy Wojtek zawinił? Odpowiedz „tak”, „nie” albo „częściowo” i uzasadnij przykładem z tekstu.
7. (1 pkt) Napisz 2-3 zdania wiadomości do Mai, której nie da się przekręcić.

Klucz i punktacja

1. a) P, b) P, c) F, d) N, po 1 pkt. Zdanie b wymaga wniosku: 13:45 jest przed 14:15. Zdanie c jest fałszem, bo Maja na boisko przyszła.
2. 15 minut (czwarta część godziny), 1 pkt.
3. Antek: kwadrans po czternastej (14:15). Maja: za kwadrans czternasta (13:45). 1 pkt za obie godziny.
4. 30 minut (14:15 minus 13:45), 1 pkt.
5. Przykładowy plan: 1. Antek prosi Wojtka o przekazanie wiadomości Mai. 2. Wojtek goni psa i przekręca godzinę. 3. Maja czeka na boisku wcześniej, a Antek przychodzi później, więc się mijają. 4. W poniedziałek wychodzi na jaw pomyłka. 2 pkt za cztery punkty w dobrej kolejności, 1 pkt za trzy punkty albo za kolejność z błędem.
6. 1 pkt za stanowisko, 1 pkt za argument z tekstu. Przykłady: „Tak, bo zamiast powtórzyć godzinę, zajął się psem i ją przekręcił”; „Częściowo, bo Antek nie poprosił, żeby Wojtek powtórzył wiadomość”. Odpowiedź „nie” też uznaj, jeśli uzasadnienie opiera się na tekście, na przykład: „Pomylił się przez pościg za psem, a nie celowo”.
7. 1 pkt, gdy wiadomość ma godzinę zapisaną cyframi i prośbę o potwierdzenie. Przykład: „W sobotę o 14:15 czekam na boisku za szkołą. Odpisz, że przeczytałaś”.

Plan wydarzeń z zadania 5 to pierwszy krok do streszczenia, które uczniowie zaczynają pisać właśnie w klasie 4. Jak się za nie zabrać, opisuje wpis jak napisać streszczenie.

Jak wydrukować kartę albo zapisać ją jako PDF?

Karty pracy z czytania ze zrozumieniem z tej strony nie są osobnym plikiem PDF do pobrania. Wydrukujesz je z przeglądarki albo zapiszesz jako PDF w oknie drukowania, także samą kartę dla klasy 4 z kluczem odpowiedzi.

1. Wciśnij Ctrl+P (na Macu Cmd+P).
2. W polu celu wybierz „Zapisz jako PDF” albo swoją drukarkę.
3. W podglądzie ustaw zakres stron z samą kartą, na przykład tylko z kartą pracy dla klasy 4. Klucz pomiń zakresem stron albo zasłoń kartką.
4. Wyłącz „Nagłówki i stopki”.

Jak pracować z kartą w domu?

Karta działa najlepiej jako rozmowa o tekście, a nie sprawdzian na czas.

1. Dziecko czyta tekst samo, po cichu (czytanie ciche), a potem drugi raz. W klasach 1-2 drugie czytanie może być czytaniem na głos dla rodzica.
2. Niech rozwiązuje zadania w kolejności od dosłownych do wnioskujących.
3. Przy pytaniach dosłownych wolno mu wracać do tekstu.
4. Przy pytaniu „dlaczego” najpierw porozmawiajcie ustnie, dopiero potem niech dziecko zapisze odpowiedź.
5. Na raz wystarczy jedna karta. Pierwszoklasista kończy po kilkunastu minutach, czwartoklasista może potrzebować do 45.

Poprawki zostaw na koniec, po wszystkich zadaniach. Przerwane czytanie zamienia rozumienie w występ przed publicznością.

Gdy dziecko chce kolejną czytankę, a gotowej karty brak, sięgnij po krótkie teksty do czytania i dopisz własne trzy pytania według tabeli typów: jedno wprost, jedno wnioskujące, jedno otwarte.

Jak sprawdzić kartę i co zrobić z błędną odpowiedzią?

Liczy się sens odpowiedzi zgodny z tekstem, a nie słowa z klucza. Gotowe karty często nie mają klucza w ogóle.

Uznaj odpowiedź o tym samym sensie co w kluczu, choćby brzmiała inaczej. Błąd ortograficzny nie obniża oceny rozumienia, to osobna sprawa.

Gdy masz wątpliwość, zapytaj „skąd to wiesz?”. Dziecko, które rozumie, wskaże zdanie w tekście. Jeśli nie potrafi, odpowiedź była zgadnięta. Naprawę dopasuj do błędu: przy pytaniu dosłownym wróćcie razem do akapitu, przy wnioskującym porozmawiajcie o bohaterze i jego powodach.

Przy trudnościach z czytaniem, które się utrzymują, rozmowa z nauczycielem lub poradnią da więcej niż kolejna karta.