Czytanie ze zrozumieniem dla klasy 1: teksty z pytaniami

Co dziecko w klasie 1 powinno umieć po przeczytaniu tekstu?

Pierwszoklasista ma odtworzyć, co się w tekście wydarzyło, i wyjaśnić proste „dlaczego”, które wynika z samej treści.

Podstawa programowa z 2017 r. opisuje efekty edukacji wczesnoszkolnej dopiero na koniec klasy 3, a dla klasy 1 nie wyznacza osobnej listy. Rodzic nie dostaje więc tabeli do odhaczania. Zakres układa się z pytań, które da się zadać do tekstu. W klasie 1 dziecko:

• rozpoznaje bohaterów i miejsce zdarzenia (kto, gdzie),
• odtwarza, co się stało,
• porządkuje wydarzenia w kolejności,
• wyjaśnia prostą przyczynę, opierając się na tekście.

Takie ćwiczenie rozwija koncentrację, spostrzegawczość i logiczne myślenie. Dobry tekst ma zdarzenie, wokół którego da się zadać wszystkie cztery rodzaje pytań.

Jak długa powinna być czytanka dla pierwszoklasisty?

Na początek wystarczy 30-40 słów, a pod koniec roku 80-90 słów, zawsze dużą czcionką. Czytanki układa się od najłatwiejszych do trudniejszych. Pierwsze składają się z sylab otwartych, czyli kończących się samogłoską, jak ma-ma czy lo-dy. Potem dochodzą trudniejsze sylaby, a na końcu dwuznaki (ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz) i spółgłoski miękkie (ć, ś, ź, ń). Zeszyt „Misja. Czytanie ze zrozumieniem” prowadzi od tekstów podzielonych na sylaby, napisanych z 24 podstawowych liter, do tekstów bez podziału, ze wszystkimi literami alfabetu (opis na czytam.pl).

Etap	Litery i sylaby	Długość	Pytania
1	proste wyrazy, bez dwuznaków	30-40 słów	3
2	pierwsze dwuznaki (sz, cz, ch)	45-55 słów	4
3	dwuznaki i spółgłoski miękkie	60-70 słów	4
4	pełny zestaw liter, tekst użytkowy	80-90 słów	5

To zalecenie redakcji, nie wymóg programowy. Nie wybieram czytanek bez fabuły: zdania o kocie, w którym nic się nie dzieje, nie dają materiału na pytanie „dlaczego”. Nawet 30 słów powinno więc zawierać małe zdarzenie.

Jakie pytania zadawać do czytanki?

Mieszaj pytania o fakty podane wprost z co najmniej jednym, które wymaga wniosku. Test jest prosty: jeśli odpowiedź da się przepisać ze zdania w tekście, pytanie sprawdza wyszukiwanie słów, a nie rozumienie.

Poziomy pytań wracają w zeszytach i w badaniach. W zeszycie „Misja” zadania idą od wyszukania informacji przez wnioskowanie i interpretację po ocenę, a testy do czytanek ćwiczą też związki przyczynowo-skutkowe. Badanie PIRLS wyróżnia cztery procesy: wyszukiwanie informacji podanych wprost, proste wnioskowanie, interpretację i łączenie informacji oraz ocenę treści. PIRLS dotyczy czwartoklasistów, więc służy tu tylko jako ściąga z typów pytań, nie jako norma dla klasy 1.

W czytankach z pytaniami do tekstu sprawdza się pięć typów zadań:

• prawda czy fałsz: dziecko ocenia zdanie o tekście, na przykład „Dzieci otwierają parasol w domu”;
• połącz w pary: słowo z obrazkiem albo bohater z tym, co zrobił;
• uzupełnij zdanie: dziecko wpisuje brakujący wyraz, na przykład „Czarek ma w plecaku …”;
• kolejność wydarzeń: dziecko numeruje zdania od 1 do 3;
• pytanie otwarte „dlaczego”: odpowiedź własnymi słowami, na przykład „Dlaczego dzieci chowają się pod drzewem?”.

Cztery pierwsze to pytania zamknięte, z jedną dobrą odpowiedzią. Pytanie otwarte działa wtedy, gdy powód nie pada w tekście dosłownie. W każdej czytance zostawiam jedno takie pytanie.

Cztery czytanki z pytaniami i odpowiedziami

Czytanki są bezpłatne, oryginalne i ułożone od najłatwiejszej do najtrudniejszej: od prostych wyrazów bez dwuznaków w pierwszej do dwuznaków, spółgłosek miękkich i tekstu użytkowego w czwartej. Nadają się do druku jako karty pracy.

1. Kot na płocie (34 słowa)

Kot Filip jest na płocie. Boi się i nie może zejść. Ola jest w oknie. Biegnie po tatę. Tata stawia obok płotu drabinę. Kot wolno wraca po drabinie na ziemię. Ola daje mu mleko.

1. Prawda czy fałsz? Kot Filip jest na drzewie.
2. Kto postawił drabinę?
3. Dlaczego Ola biegnie po tatę?

Klucz

1. Fałsz. Kot jest na płocie. Pytanie sprawdza wyszukanie informacji podanej wprost.
2. Tata. To również informacja z tekstu.
3. Bo tata może postawić drabinę, a Ola sama tego nie zrobi. Dobra jest też odpowiedź: „Bo tata jest większy i silniejszy”. Tego powodu nie ma w tekście, więc pytanie sprawdza wniosek.

2. Deszcz w parku (45 słów)

Ala i Czarek bawią się w parku. Nagle zaczyna padać deszcz. Szybko chowają się pod wielkim drzewem. Czarek ma w plecaku parasol. Otwiera go i oboje wracają do domu pod jednym parasolem. Dzieci mają mokre buty i czapki. W domu mama robi im gorącą herbatę.

1. Gdzie bawią się Ala i Czarek?
2. Uzupełnij zdanie: Czarek ma w plecaku … .
3. Ponumeruj wydarzenia od 1 do 3: – Mama robi dzieciom gorącą herbatę. ___ – Zaczyna padać deszcz. ___ – Dzieci wracają do domu pod parasolem. ___
4. Dlaczego mama robi dzieciom gorącą herbatę?

Klucz

1. W parku (informacja podana wprost).
2. Parasol (uzupełnienie wyrazu z tekstu).
3. Herbata: 3, deszcz: 1, powrót pod parasolem: 2. Pytanie sprawdza kolejność wydarzeń.
4. Bo dzieci zmokły i mama chce je rozgrzać. Dobra jest też odpowiedź: „Żeby się nie przeziębiły”. Tego powodu nie ma w tekście, więc dziecko wnioskuje z sytuacji.

3. Zgubiona rękawiczka (63 słowa)

Kasia wraca ze szkoły i szuka w kieszeni rękawiczek. Jednej brakuje! To czerwona rękawiczka od babci. Dziewczynka płacze, bo myśli, że zgubiła ją na ulicy. Przez cały wieczór jest smutna. Następnego ranka pan Adam, który sprząta w szkole, znajduje rękawiczkę pod ławką w szatni. Kładzie ją na parapecie. Kiedy Kasia przychodzi do szkoły, widzi na parapecie rękawiczkę, uśmiecha się i mocno ją przytula.

1. Kto znalazł rękawiczkę?
2. Prawda czy fałsz? Rękawiczka była czerwona.
3. Prawda czy fałsz? Rękawiczka naprawdę leżała na ulicy.
4. Jak czuła się Kasia na końcu opowiadania i po czym to poznajesz?

Klucz

1. Pan Adam, który sprząta w szkole (informacja podana wprost).
2. Prawda. To wyszukanie opisu.
3. Fałsz. Kasia tylko tak myślała, a rękawiczka leżała pod ławką w szatni. Pytanie sprawdza, czy dziecko odróżnia to, co bohaterka sądzi, od tego, co się stało.
4. Była szczęśliwa albo ucieszona, bo się uśmiechnęła i przytuliła rękawiczkę. Dobra jest też odpowiedź: „Poczuła ulgę, bo rękawiczka się znalazła”. Uczucia nie są nazwane w tekście, więc to pytanie sprawdza interpretację.

4. Zaproszenie na urodziny Oli (84 słowa)

Ola kończy siedem lat i chce zaprosić Bartka na swoje urodziny. Siada przy biurku i starannie pisze zaproszenie:

Zapraszam Cię na moje urodziny! Spotkamy się w sobotę, 12 czerwca, o piętnastej w ogrodzie mojej babci przy ulicy Lipowej. Proszę, przynieś ulubioną grę planszową. Ola

Następnego dnia Bartek pokazuje zaproszenie mamie. Mama sprawdza w kalendarzu, czy sobota jest wolna. Jest wolna, więc Bartek może przyjść. Wieczorem pakuje do plecaka grę z kolorowymi pionkami, a mama pisze Oli odpowiedź. Ola czeka na sobotę i liczy dni.

1. Kiedy odbędą się urodziny Oli?
2. Gdzie spotkają się goście?
3. Co ma przynieść gość?
4. Prawda czy fałsz? Ola kończy osiem lat.
5. Dlaczego mama sprawdza w kalendarzu, czy sobota jest wolna?

Klucz

1. W sobotę, 12 czerwca, o piętnastej.
2. W ogrodzie babci Oli, przy ulicy Lipowej.
3. Ulubioną grę planszową.
4. Fałsz. Ola kończy siedem lat.
5. Bo chce wiedzieć, czy Bartek nie ma w sobotę innych planów i może przyjść na urodziny. Dobra jest też odpowiedź: „Żeby nie umówić się na dwie rzeczy naraz”. Cel sprawdzenia kalendarza nie jest nazwany w tekście, więc dziecko wnioskuje z sytuacji.

Jak pracować z czytanką w domu?

Najpierw rozmowa i pytania ustne, kartka dopiero na końcu:

1. Przeczytaj dziecku tytuł i zapytaj, o czym jego zdaniem będzie tekst.
2. Poproś, żeby przeczytało czytankę na głos.
3. Zadaj pytania ustnie, zanim dziecko zobaczy kartkę z zadaniami.
4. Poproś, żeby wskazało palcem zdanie, z którego wie, że ma rację.
5. Zapytaj „dlaczego” bez zaglądania do tekstu.
6. Porozmawiajcie o zakończeniu: czy mogło się skończyć inaczej?

Gdy dziecko odpowie źle, nie podawaj poprawnej odpowiedzi. Wróć razem z dzieckiem do zdania w tekście i zapytaj, co tam jest napisane. Przy pytaniu „dlaczego” pomaga pytanie pomocnicze: „Co się stało wcześniej?”.

Wystarczy 10-15 minut i jedna czytanka na raz. To zalecenie redakcji: dłuższa praca męczy pierwszoklasistę, a kolejną czytankę można zrobić następnego dnia.

Jak wydrukować czytanki i zrobić z nich sprawdzian?

Każdą czytankę wydrukujesz z przeglądarki poleceniem „Drukuj”, a domowym sprawdzianem jest czytanka 4 rozwiązana samodzielnie. Wydruk zastępuje plik PDF, więc czytanki działają jak karty pracy do druku dla klasy 1: dziecko pisze odpowiedzi ołówkiem na kartce. Czwarta czytanka nadaje się na test do druku, bo jako jedyna ma tekst użytkowy i pięć pytań różnego typu.

Warunki sprawdzianu:

• Wydrukuj czytankę 4 i poproś dziecko, żeby rozwiązało ją samo.
• Nie czytaj tekstu ani pytań na głos i nie podpowiadaj; pytania stoją na kartce.
• Policz poprawne odpowiedzi, na przykład 4 z 5.
• Zamiast stopnia napisz ocenę opisową: co wyszło, co jeszcze poćwiczyć.

Co zrobić, gdy dziecko jeszcze składa sylaby?

Ćwicz rozumienie przez słuchanie ze zrozumieniem: rodzic czyta czytankę na głos, a dziecko odpowiada na te same pytania. Zeszyt MAC dla klasy 1 zaczyna od słuchania: jego teksty 1-4 służą do ćwiczenia słuchania ze zrozumieniem. Płynne czytanie nie jest więc warunkiem, by zacząć pracę z pytaniami do tekstu. Ćwiczenia na samo składanie liter opisujemy w poradniku o nauce czytania sylabami.

Składanie sylab trwa równolegle, na stronach elementarza, także tych wydrukowanych z internetu. Czytankę 1 można wtedy podzielić ołówkiem na sylaby (O-la, ta-ta, mle-ko), tak jak robią to zeszyty zaczynające od tekstów z podziałem. Zasady takiego dzielenia wyjaśniamy w poradniku o podziale wyrazów na sylaby.

Jak ćwiczyć rozumienie bez kartki?

Zagraj w podmienione słowo. Ćwiczenie „opowiastki z pomidorem” sprawdza, czy dziecko wychwyci wyraz, który nie pasuje do sensu znanej bajki (pomysł z umiemypolski.pl).

• Wybierz bajkę, którą dziecko zna prawie na pamięć.
• Opowiadaj i w jednym miejscu podmień wyraz, na przykład: „Kopciuszek zgubił w pałacu pomidor”.
• Niech dziecko klaśnie, gdy usłyszy błąd, i powie, co powinno być w zdaniu.

Potem zamieńcie się rolami: dziecko opowiada, a ty szukasz pomidora.

W której klasie zaczyna się czytanie ze zrozumieniem?

W klasie 1, a ćwiczy się je do końca szkoły. Klasy 2 i 3 dokładają dłuższe teksty oraz teksty użytkowe, takie jak zaproszenie czy ogłoszenie, obok wiersza i opowiadania. Czwarta czytanka z tej strony jest pierwszym tekstem użytkowym w tym zestawie. Dłuższe teksty z pytaniami znajdziesz w zestawie czytanek dla klasy 2.