Zanim przeczytasz
Streszczenie to krótka relacja z najważniejszych wydarzeń tekstu, podanych po kolei, własnymi słowami i bez opinii. Obejmuje zakończenie, bo nie ma zachęcać do lektury. Najłatwiej zacząć nie od pisania, tylko od pięciu pytań do tekstu, a o długości decyduje polecenie nauczyciela.
Co powinno znaleźć się w streszczeniu?
Nauczyciel szuka pięciu elementów:
- główny bohater i główny wątek, czyli o kim i o czym jest historia
- miejsce akcji
- najważniejsze wydarzenia w kolejności chronologicznej
- zwrot akcji, czyli moment, który zmienia sytuację
- zakończenie
Reszty w streszczeniu nie ma: opinii, dygresji, komentarzy ani cytatów z dialogów. Całość jest krótka, rzeczowa i napisana prostym językiem.
Jak napisać streszczenie krok po kroku?
Pisanie przychodzi na samym końcu:
- Przeczytaj tekst do końca i powiedz jednym zdaniem, o czym jest.
- Podziel tekst na sceny, czyli „obrazy”, i policz, z ilu się składa.
- Odpowiedz w brudnopisie na pięć pytań: kto, gdzie, co się dzieje, co zmienia sytuację, jak się kończy. Pisz jak najkrócej.
- Wykreśl szczegóły, bez których historia dalej jest jasna.
- Połącz odpowiedzi w zdania z czasownikami i wyrazami łączącymi, własnymi słowami.
- Przeczytaj gotowy tekst i porównaj go z poleceniem, zwłaszcza pod względem długości.
Przy książce czytanej rozdziałami wypisz jedno zdanie na rozdział, a potem skracaj tę listę tymi samymi krokami.
Przy kroku 4 mam jedno kryterium: szczegół zostaje tylko wtedy, gdy bez niego zakończenie przestaje mieć sens.
W kroku 5 pomaga zamiana rzeczowników na czasowniki. Zdanie „ze względu na gorsze samopoczucie jednego z uczestników” zyskuje na prostocie jako „ponieważ jeden z uczestników gorzej się poczuł”. Taki sam układ pracy ma lekcja Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej dla klas 4–8: najpierw krótkie odpowiedzi na pytania, potem spójny tekst z wyrazami takimi jak „wtedy”, „dlatego”, „potem”.
Jakie słowa pomagają połączyć zdania?
Wyrazy łączące pokazują kolejność i przyczynę, dzięki czemu zdania nie brzmią jak lista.
| Funkcja | Wyrazy |
|---|---|
| początek | najpierw, na początku |
| dalszy ciąg | następnie, potem, kolejno |
| przyczyna i skutek | dlatego, więc, ponieważ |
| zmiana | natomiast, mimo to, wtedy |
| koniec | na koniec, wreszcie, ostatecznie |
Zmieniaj je w tekście, bo pięć „potem” z rzędu znów robi z niego listę.
Przykład streszczenia krótkiego opowiadania
Poniżej jest opowiadanie redakcji i dwa jego streszczenia, słabe i dobre.
Latawiec z gazety W sobotę rano Bartek skleił z dziadkiem latawiec ze starej gazety i dwóch listewek. Dziadek przywiązał do niego długi ogon z kokardek i powiedział, że latawiec lubi wiatr od rzeki. Na łące za blokiem wiało jednak słabo. Bartek biegał tak długo, aż rozbolały go nogi, a latawiec za każdym razem spadał w trawę. Jego siostra Ola śmiała się, że gazeta to nie materiał na latawce. Bartek usiadł na ławce i już chciał wyrzucić latawiec do kosza. Wtedy zobaczył, że liście topoli przy rzece ruszają się mocniej niż trawa na łące. Zabrał latawiec nad brzeg, stanął plecami do wiatru i puścił sznurek. Latawiec od razu poszedł w górę i zawisł nad wodą, a kokardki trzepotały jak chorągiewki. Ola przybiegła i poprosiła, żeby mogła go potrzymać. Wieczorem Bartek powiesił latawiec nad łóżkiem i zapisał w zeszycie, że wiatr trzeba najpierw znaleźć.
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Kto? | Bartek, jego dziadek i siostra Ola |
| Gdzie? | łąka za blokiem, potem brzeg rzeki |
| Co się dzieje? | latawiec z gazety spada, bo na łące wieje za słabo; Ola się śmieje |
| Co zmienia sytuację? | Bartek widzi, że nad rzeką liście ruszają się mocniej |
| Jak się kończy? | latawiec leci nad wodą, Ola chce go potrzymać, Bartek rozumie, że najpierw trzeba poszukać wiatru |
Wersja słaba:
W sobotę rano Bartek skleił z dziadkiem latawiec ze starej gazety i dwóch listewek. Dziadek przywiązał długi ogon z kokardek. Ola powiedziała: „Gazeta to nie materiał na latawce”. Moim zdaniem to bardzo ładne opowiadanie.
Co jest w niej nie tak:
- pierwsze zdanie jest przepisane z oryginału
- listewki i kokardki zajmują miejsce wydarzeń, a brakuje zwrotu akcji i zakończenia
- Ola jest cytowana zamiast streszczona
- na końcu pojawia się opinia
Wersja dobra (około 55 słów, czas teraźniejszy, 3. osoba):
Bartek robi z dziadkiem latawiec z gazety. Na łące za blokiem wieje za słabo, więc latawiec ciągle spada, a siostra Ola wyśmiewa pomysł. Zniechęcony chłopiec chce go wyrzucić, ale zauważa, że nad rzeką wiatr jest mocniejszy. Tam latawiec wznosi się wysoko i nawet Ola prosi, żeby mogła go potrzymać. Bartek rozumie, że najpierw trzeba poszukać wiatru.
Samo wyliczenie zdarzeń byłoby poprawne. Dobra wersja mówi, co się zmieniło: chłopiec chce wyrzucić latawiec, a kończy z wnioskiem. Wyrazy „więc”, „ale” i „tam” robią z listy zdarzeń jedną historię.
Jakie błędy najczęściej psują streszczenie?
Najczęstszy błąd to przepisywanie zdań z oryginału zamiast opowiadania własnymi słowami. Rodzic z ołówkiem może przejść po tekście dziecka i sprawdzić sześć miejsc:
- przepisane zdania: zamknij książkę i opowiedz scenę po swojemu
- cytaty i dialogi: zamień wypowiedź na informację, kto co powiedział albo zdecydował
- opinia („moim zdaniem”, „ciekawe”): wykreśl, bo ocena należy do recenzji
- szczegóły zamiast wydarzeń: usuń opisy i dygresje, czyli wątki poboczne, bez których historia jest zrozumiała
- brak zakończenia: dopisz, jak historia się kończy
- za długi tekst wobec polecenia: skracaj, bo punkty traci się za streszczenie zbyt długie i za niezgodne z liczbą słów z polecenia
Ile zdań powinno mieć streszczenie?
Tyle, ile każe polecenie. Bez polecenia krótkie opowiadanie mieści się w 4–6 zdaniach, a rozdział lektury streszczasz tak samo.
Reguła „mniej więcej jedna dziesiąta tekstu” pochodzi z serwisu otouczelnie.pl, który podaje dla streszczenia maturalnego 40–60 słów. Dotyczy dłuższych tekstów. Przykład z latawcem to wyjątek: jedna dziesiąta z mniej więcej 140 słów to 14, za mało na pięć odpowiedzi, dlatego dobre streszczenie ma około 55 słów.
Czym streszczenie różni się od planu wydarzeń, opowiadania i recenzji?
Streszczenie jest krótsze od opowiadania i, inaczej niż recenzja, nie ocenia.
| Forma | Co zawiera | Czy jest opinia | Forma zapisu |
|---|---|---|---|
| streszczenie | najważniejsze wydarzenia | nie | ciągły tekst |
| plan wydarzeń | kolejne wydarzenia | nie | punkty |
| opowiadanie odtwórcze | wydarzenia ze szczegółami i dialogami | nie | ciągły tekst |
| recenzja | informacje o utworze i jego ocena | tak | ciągły tekst |
Opracowanie omawia bohaterów, problematykę i kontekst, a streszczenie tylko przebieg zdarzeń. Szczegóły i dialogi, które w streszczeniu wykreślasz, są materiałem przy pisaniu własnego opowiadania. To odwrotna praca.
W jakim czasie i w jakiej osobie pisać streszczenie?
W 3. osobie i w jednym czasie od początku do końca. Najprostszy jest czas teraźniejszy, jak w przykładzie wyżej. Przeszły też jest dopuszczalny, jeśli dziecko trzyma go do ostatniego zdania. Krótkie streszczenie to jeden akapit, a przy dłuższym nowy akapit zaczyna się przy nowej części historii.
Jak ćwiczyć streszczanie z młodszym dzieckiem?
Ustnie, w trzech zdaniach: „na początku… potem… na końcu…”, po każdym przeczytanym tekście. Pisemne streszczenie przychodzi później. Materiał do takiego ćwiczenia dają teksty do czytania dla klasy 3, bo czytanie ze zrozumieniem poprzedza streszczanie.
Czym jest streszczenie logiczne?
To streszczenie tekstu nieliterackiego, na przykład artykułu, stosowane na egzaminie ósmoklasisty i maturze. Zaczyna się od tematu, według wzoru Centralnej Komisji Egzaminacyjnej: „Tekst dotyczy…”. Oddaje tok myśli autora, a nie wydarzenia.
Dodaj komentarz