Opis postaci: jak napisać, plan i przykład

Jaki plan ma opis postaci?

Każda część ma jedno zadanie, a rozwinięcie dzieli się na dwa osobne akapity: wygląd i zachowanie.

Kolejność „od ogółu do szczegółu” działa jak zbliżenie w kamerze. Najpierw widać, że ktoś jest szczupły i drobny, dopiero potem, że ma piegi i zadarty nos. Dziecko, które zaczyna od koloru oczu, a potem wraca do wzrostu, gubi czytelnika. Sam wstęp zawiera tylko dane, bez efektownego otwarcia.

Jakie pytania pomagają zebrać materiał?

Siedem pytań porządkuje materiał, zanim padnie pierwsze zdanie, więc dziecko nie zaczyna od pustej kartki.

1. Kim jest ta postać?
2. Czy jest prawdziwa, czy to bohater książki lub filmu?
3. W jakiej sytuacji ją widzimy: siedzi, stoi, przemawia, jest w ruchu?
4. Jakiego jest wzrostu i jakiej budowy?
5. Jakie ma twarz, oczy i włosy?
6. Jak się ubiera?
7. Jak mówi i jak się porusza?

Dobrze zacząć od burzy mózgów: dziecko zapisuje hasła w dowolnej kolejności, a potem wybiera te, które widać najwyraźniej.

Jak opisać wygląd i zachowanie?

Do wyglądu należą sylwetka, rysy twarzy, włosy, sposób ubierania się i znaki szczególne, do zachowania gesty, mimika oraz sposób mówienia i poruszania się. Postać widać wtedy, gdy czytelnik mógłby ją narysować.

Słownictwo do opisu postaci

Na każdy element wystarczy kilka trafnych wyrazów, wybranych do konkretnej osoby, a nie przepisanych hurtem.

Jak ożywić opis?

Ożywiają go porównania, związki frazeologiczne i dobrane wyrazy, a najmocniej zdania, które pokazują cechę w działaniu. Gotowe obrazy to „orli nos”, „sokoli wzrok”, „kaczy chód” i „zwinny jak kot”. Do tego dochodzą „fryzura na jeża” i „włosy jak lwia grzywa”. Jedno takie porównanie na akapit wystarcza, bo kilka naraz zamienia opis w popis.

Wyraz niesie też opinię. Neutralna „noga” ma odpowiedniki nacechowane emocjonalnie: „nóżka” brzmi pozytywnie, „gira” negatywnie i potocznie. Tak samo „ręka”, „rączka” i „graba”. Dobierając wyraz, dziecko od razu mówi, co myśli o postaci.

Przymiotniki pomagają, dopóki nie stoją w szeregu. „Miła, dobra, mądra, wesoła” nie daje obrazu, a jedno trafne określenie, na przykład „migdałowe oczy”, daje.

Różnicę między zdaniem poprawnym a dobrym najlepiej widać w parach. Poprawne cechę nazywa, dobre ją pokazuje:

• Poprawne: „Pani Basia jest wesoła.” Dobre: „Pani Basia śmieje się tak, że aż kołyszą się jej kolczyki.”
• Poprawne: „Tata jest bardzo wysoki.” Dobre: „Tata przy każdych drzwiach pochyla głowę, jakby się ukłaniał.”

Przy redagowaniu każde zdanie sprawdzam jednym pytaniem: czy to widać albo słychać?

Jak napisać zakończenie opisu postaci?

Zakończenie to kilka zdań z opinią i wrażeniem, jakie wywołuje postać. To nie najważniejsza część opisu (zaznacza to aleklasa.pl), więc nie warto jej rozciągać ani dopisywać do niej nowych faktów o wyglądzie. Wystarczy powiedzieć, co czujemy i dlaczego, najlepiej wracając do jednego wcześniej opisanego szczegółu.

• „Gdy pan Marek mruży oczy i zaczyna mówić, szybko zapomina się o pośpiechu.”
• „Moim zdaniem pan Marek to ktoś, kogo łatwo polubić od pierwszej rozmowy.”
• „Ta postać zapada w pamięć przede wszystkim dzięki donośnemu śmiechowi.”

Przykład opisu postaci

Opis napisany przez ucznia klasy 4 lub 5. Babcia Halina jest postacią wymyśloną i robi tu tylko to, co robi zwykle, więc to opis, a nie opowiadanie.

Moja babcia Halina ma sześćdziesiąt osiem lat i jest emerytowaną księgową. Mieszka w domu z ogródkiem pod Kielcami, dwie ulice od nas.

Babcia jest niska i krępa, ma okrągłą, pucołowatą twarz i migdałowe, piwne oczy. Siwe, kręcone włosy upina w kok, który co chwilę się rozsypuje. Na nosie siedzą jej okulary w grubych oprawkach, które często zsuwają się na czubek. Ubiera się niedbale, najchętniej w zieloną chustę i gumowe buty, a na lewym policzku ma mały pieprzyk.

Chodzi powoli, kołysząc się na boki, a przy każdym kroku cicho pobrzękują jej drewniane bransoletki. Gdy opowiada, macha rękami, a gdy się śmieje, mruży oczy tak mocno, że prawie ich nie widać. Mówi cichym, ciepłym głosem i każde zdanie kończy pytaniem: „No i co ty na to?”

Przy babci zawsze robi się spokojnie i trochę wesoło. Moim zdaniem trudno ją nie polubić.

Jakie błędy psują opis postaci?

1. Opowiadanie o przygodach postaci albo streszczenie zamiast opisu jej samej.
2. Brak akapitów: wstęp, wygląd, zachowanie i zakończenie zlane w jeden blok.
3. Ciąg przymiotników zamiast jednego trafnego określenia.
4. Ocena zamiast opisu: „jest odważna”, bez tego, co widać lub słychać.
5. Chaotyczna kolejność: twarz, potem sylwetka, potem znowu twarz.

Pierwszy błąd rozpoznaję po słowach „pewnego dnia”. Od nich zaczyna się opowiadanie, a opis się kończy.

Czym opis postaci różni się od charakterystyki?

Opis pokazuje, jak ktoś wygląda i się zachowuje, a charakterystyka ocenia, jaki ktoś jest.

Opis bywa częścią charakterystyki, ale można go napisać jako osobną formę wypowiedzi. Przykłady łatwiej znaleźć, gdy dziecko umie napisać streszczenie lektury i widzi, co bohater faktycznie zrobił.

Opis postaci w praktyce szkolnej i domowej

Opis postaci należy do form wypowiedzi z wymagań Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) dla egzaminu ósmoklasisty. Zwykle nie ma jednak osobnego polecenia „opisz postać”, a umiejętność sprawdza się w wypracowaniu.

Jak napisać krótki opis postaci w opowiadaniu?

Postaci drugoplanowej wystarczą jedno lub dwa wyraziste określenia. Na przykład „wysoki mężczyzna o orlim nosie i przenikliwym spojrzeniu” mówi czytelnikowi dość, żeby ruszyć dalej. Taki opis wplata się w akcję jednym zdaniem, a całość układa się według planu opowiadania z dialogiem.

Jak ćwiczyć opis postaci w domu?

Najlepiej zgadywanką, bo bez imienia liczy się tylko to, co widać i słychać. To jedna z zabaw słownych dla dzieci.

1. Na rozgrzewkę każdy opisuje siebie dwoma słowami „z przymrużeniem oka”, na przykład „rudowłosa chudzina” albo „rumiany dryblas”. To ćwiczenie pochodzi z zasobów zpe.gov.pl.
2. Potem każdy opisuje trzema zdaniami domownika lub bohatera bajki, bez podawania imienia. Mają paść wygląd i zachowanie.
3. Pozostali zgadują, a po odgadnięciu wskazują zdanie, które ich naprowadziło.
4. Zamieńcie się rolami, a najlepszy opis zapiszcie w trzech częściach według planu.