Ćwiczenia z ortografii do wydruku

Jak korzystać z kart w domu?

Wydrukuj stronę w całości albo zapisz ją jako PDF. W oknie drukowania każdej z popularnych przeglądarek (Chrome, Edge, Firefox, Safari) można wybrać „Zapisz jako PDF” zamiast drukarki.

1. Klucz jest na końcu, więc ostatnią stronę możesz pominąć w druku albo złożyć.
2. Daj dziecku jedną kartę na jedno posiedzenie.
3. Poproś, żeby w zadaniach A z kart 1-3 dziecko wpisało w miejsce „sprawdzam” wyraz z rodziny, który dowodzi pisowni. To pisanie z objaśnianiem.
4. Dopiero po wypełnieniu karty porównaj odpowiedzi z kluczem.

Wolę, żeby dziecko samo udowodniło pisownię wyrazem z rodziny, niż żeby rodzic od razu poprawiał jego odpowiedzi. Wtedy dziecku zostaje sposób sprawdzania, a nie tylko jedna poprawna odpowiedź.

Karta 1. Ó czy u?

Ó piszemy, gdy w innej formie wyrazu lub w wyrazie z rodziny pojawia się o, e albo a. W zakończeniach -ów, -ówka i -ówna też jest ó, a w -unek, -uje, -uszek i -utki piszemy u. Nie wkuwałabym zakończeń wyraz po wyrazie: wystarczą cztery końcówki z u.

Pełne wyjaśnienie ó wymiennego i niewymiennego jest we wpisie o zasadach pisowni ó i u.

Zadanie A. Wpisz ó albo u i obok wyraz, który to sprawdza.

1. r…g, sprawdzam: …
2. st…ł, sprawdzam: …
3. kr…l, sprawdzam: …
4. s…l, sprawdzam: …
5. dr…żka, sprawdzam: …
6. pi…ro, sprawdzam: …
7. w…z, sprawdzam: …
8. m…j, sprawdzam: …

Zadanie B. Uzupełnij zakończenie.

1. rys…nek
2. mal…je
3. fart…szek
4. mal…tki
5. kot…w
6. złot…wka

Karta 2. Rz czy ż?

Rz i ż sprawdzasz na trzy sposoby. Pierwszy to wymiana: rz zamienia się na r w innej formie wyrazu, a ż na g, z, s albo h. Gdy wymiana nie działa, spójrz na spółgłoskę przed rz: po b, p, d, t, g, k, ch, j i w piszemy rz, z kilkoma wyjątkami do zapamiętania. Trzeci sposób to zakończenie: w -arz i -erz jest rz (wyjątki: jeż i papież).

Wyjątki zbiera tekst o tym, kiedy piszemy rz, a kiedy ż.

Zadanie A. Wpisz rz albo ż i wyraz, który to sprawdza.

1. mo…e, sprawdzam: …
2. wie…yć, sprawdzam: …
3. dwo…ec, sprawdzam: …
4. mie…yć, sprawdzam: …
5. ksią…ka, sprawdzam: …
6. wo…ę, sprawdzam: …
7. odwa…ny, sprawdzam: …
8. wy…ej, sprawdzam: …

Zadanie B. Zakreśl wyraz, który łamie zasadę rz po spółgłosce.

• brzeg
• drzewo
• pszczoła
• krzak
• trzy

Zadanie C. Dopisz zakończenie -arz albo -erz.

1. leka…
2. ryce…
3. kucha…
4. mala…

Karta 3. Ch czy h?

Ch zamienia się w innej formie wyrazu na sz, a h na ż, g albo z. Ch piszemy też na końcu wyrazów i po s, o ile wymiana nie pokazuje h (druh, drużyna).

Część wyrazów sprawdzisz zasadą, a część trzeba po prostu znać: h niewymienne nie ma wyrazu z rodziny, który by je potwierdził. Wymiany i listę takich wyrazów opisują dokładniej zasady pisowni ch i h.

Zadanie A. Wpisz ch albo h i wyraz sprawdzający.

1. mu…a, sprawdzam: …
2. u…o, sprawdzam: …
3. ci…y, sprawdzam: …
4. su…y, sprawdzam: …
5. dru…, sprawdzam: …

Zadanie B. Uzupełnij.

1. da…
2. gro…
3. stra…
4. s…ody
5. s…ować
6. …erbata
7. …ałas
8. …amak

Karta 4. Wielka czy mała litera?

Wielką literą piszemy:

• początek zdania,
• imiona,
• imiona zwierząt,
• nazwy geograficzne i nazwy ulic,
• nazwy mieszkańców państw.

Małą literą piszemy:

• dni tygodnia,
• miesiące,
• nazwy mieszkańców miast,
• wyraz „ulica”.

Pełną listę nazw własnych i pułapek z mieszkańcami zbiera wpis o tym, kiedy piszemy wielką literą.

Zadanie. Przepisz zdania poprawnie.

1. w poniedziałek ania pojechała do krakowa.
2. mój pies reksio urodził się w maju.
3. tata pływał w bałtyku, a ciocia w jeziorze.
4. nasza sąsiadka jest niemką i mieszka przy ulicy długiej.
5. kuzyn oli jest warszawianinem.

Karta 5. Nie z czasownikami: razem czy osobno?

Z czasownikami „nie” piszemy osobno, także w rozkazie i bezokoliczniku. Łącznie piszemy czasowniki, które bez „nie” nie istnieją w tym znaczeniu, na przykład: nienawidzić, niepokoić, niedomagać, niedowidzieć i niedosłyszeć.

Sprawdzian jednym ruchem: odrzuć „nie” i zobacz, czy reszta istnieje w tym samym znaczeniu. „Nawidzi” nie ma, więc piszemy łącznie. „Dosłyszeć” znaczy co innego niż „niedosłyszeć”, więc też łącznie. Wyjątki opisuje wpis o nie z czasownikami.

Zadanie. Przepisz poprawnie, razem albo osobno.

1. (nie)lubię
2. (nie)śpi
3. (nie)nawidzi
4. (nie)umiem
5. (nie)pokoi się
6. (nie)biegnij
7. (nie)dosłyszy
8. (nie)pisać

Karta 6. Powtórka: tekst z lukami

Uzupełnij 7 luk: wpisz brakujące litery albo słowo „nie”.

W sobotę …la i …uba pojechali nad mo…e. Na b…egu stał wiklinowy kosz z ruchomym da…em. Kuba … lubi zimnej wody, więc usiadł w cieniu. Ola biegała po plaży i zostawiała na piasku ślady małej n…żki.

Gdy powtórka pójdzie bez błędów, kolejnym krokiem jest pisanie ze słuchu, na przykład w krótkich dyktandach dla klasy 3.

Klucz odpowiedzi

W nawiasach podano wyrazy, które dowodzą pisowni.

• Karta 1, zadanie A: róg (rogi), stół (stoły), król (królowa), sól (solić), dróżka (droga), pióro (pierze), wóz (wozy), mój (moja)
• Karta 1, zadanie B: rysunek, maluje, fartuszek, malutki, kotów, złotówka
• Karta 2, zadanie A: morze (morski), wierzyć (wiara), dworzec (dwór), mierzyć (miara), książka (księga), wożę (wozić), odważny (odwaga), wyżej (wysoko)
• Karta 2, zadanie B: pszczoła (wyjątek od rz po spółgłoskach, podobnie jak kształt i pszenica)
• Karta 2, zadanie C: lekarz, rycerz, kucharz, malarz
• Karta 3, zadanie A: mucha (musze), ucho (uszy), cichy (ciszej), suchy (susza), druh (drużyna)
• Karta 3, zadanie B: dach, groch, strach, schody, schować, herbata, hałas, hamak
• Karta 4:
  1. W poniedziałek Ania pojechała do Krakowa.
  2. Mój pies Reksio urodził się w maju.
  3. Tata pływał w Bałtyku, a ciocia w jeziorze.
  4. Nasza sąsiadka jest Niemką i mieszka przy ulicy Długiej.
  5. Kuzyn Oli jest warszawianinem.
  6. Karta 5: nie lubię, nie śpi, nienawidzi, nie umiem, niepokoi się, nie biegnij, niedosłyszy, nie pisać
  7. Karta 6: Ola, Kuba, morze (morski), brzegu (rz po b), dachem (daszek), nie lubi (osobno), nóżki (noga)

Co zrobić z błędami po sprawdzeniu?

Błędne wyrazy zbierz na jednej kartce „moje trudne słowa”. Do każdego dziecko dopisuje dowód, czyli wyraz z rodziny, a gdy dowodu nie ma, oznacza go jako „do zapamiętania”.

• Dziecko przepisuje wyraz poprawnie razem z dowodem.
• Po kilku dniach robi tę samą kartę jeszcze raz.
• Wyrazy, które znów się pomyliły, pisze z pamięci, bez patrzenia na kartkę, i porównuje z zapisem.

Gdy pisanie całych zdań męczy, trudne wyrazy można powtarzać w formie dyktanda graficznego.

Czy karty nadają się dla młodszego dziecka?

Tak, ale tylko te, których zasadę dziecko już poznało w szkole. Ćwiczenie sprawdzające ma obejmować wyłącznie materiał przerobiony i utrwalony, tak formułuje to serwis ortografiadladzieci.pl. Nowa trudność na karcie zamienia sprawdzian w zgadywanie.

Przy klasie 2 zacznij od karty 4. Kartę 6 dawaj, gdy dziecko zna już rz po spółgłoskach, ch i „nie” z czasownikami. Przy zakończeniach -arz i -erz zapytaj najpierw, czy były na lekcji. Jeśli zasad jest jeszcze mało, lepiej sprawdzą się krótkie dyktanda dla klasy 2.