Zanim przeczytasz
Krótkie dyktando dla klasy 3 ma 5-7 zdań i ćwiczy jedną, najwyżej dwie trudności naraz. W porównaniu z klasą 2 dochodzą ó niewymienne, zmiękczenia oraz ą i ę. Na tej stronie jest sześć autorskich tekstów, a pod każdym klucz, czyli lista wyrazów z uzasadnieniem pisowni: wyrazem pokrewnym albo regułą.
Czym dyktando w klasie 3 różni się od dyktand z klasy 2?
Tekst jest dłuższy, bo ma 5-7 zdań zamiast 3-5, a do znanych już zasad dochodzą trzy główne nowe trudności: ó niewymienne, zmiękczenia oraz ą i ę. Dobre dyktando dla klasy 3 spełnia trzy warunki: ćwiczy jedną, najwyżej dwie trudności, mieści się w normie długości i ma klucz. Nad każdym tekstem stoi metryczka, czyli liczba zdań, wyrazów i wyrazów z trudnością.
Trzecioklasista kończy w danym roku 9 lat, bo obowiązek szkolny zaczyna się w roku, w którym dziecko kończy 7 lat (Prawo oświatowe). Dyktando dla 8-latka to więc zwykle jeszcze poziom klasy 2. Wolę krótszy tekst napisany bez pośpiechu niż długi, z pułapkami w co drugim wyrazie: dziecko uczy się wtedy reguły, a nie zgadywania.
| Klasa | Zdania | Wyrazy | Wyrazy z trudnością | Czas pisania |
|---|---|---|---|---|
| 2 | 3-5 | 25-40 | 6-10 | ok. 10 min |
| 3 | 5-7 | 45-65 | 8-12 | ok. 15 min |
Jakie zasady pisowni dochodzą w klasie 3?
Dochodzą ó niewymienne i końcówki -ów, -ówka, -ówna, zmiękczenia, ą i ę, ch wymienne na sz, ch po s oraz wielka litera w nazwach geograficznych. Rz i ż wracają jako powtórka na nowych wyrazach. Podstawa programowa (rozporządzenie MEN z 2017 r.) opisuje cele klas 1-3 łącznie, więc kolejność reguł ustala podręcznik i nauczyciel.
| Zasada | Przykład | Jak sprawdzić |
|---|---|---|
| ó niewymienne | góra, róża, chór, mózg | nie ma formy z o, a ani e, więc wyraz trzeba zapamiętać |
| ó w końcówkach | zeszytów, lokówka | końcówki -ów, -ówka, -ówna piszemy przez ó |
| zmiękczenie | kość, ćma; siano, ziemia | przed spółgłoską i na końcu piszemy ś, ć, ź, ń, dź, przed samogłoską si, ci, zi, ni, dzi |
| ą i ę | gałąź, robię, robią | wymiana ą-ę w rodzinie wyrazów (gałąź, gałęzie) albo końcówka |
| ch wymienne na sz | słychać | wyraz pokrewny: słyszeć |
| ch po s | schab | po s piszemy ch |
| wielka litera | Gdańsk, Karpaty, Morze Czarne | nazwy państw, miast, rzek, gór i mórz, w nazwach dwuczłonowych oba człony; przymiotnik od miasta małą literą (gdański) |
| rz i ż (powtórka) | harcerz, dłuższy | harcerski (rz zmienia się na r), długi (ż zmienia się na g) |
Wyraz pokrewny działa tu jak wytrych: zamień wyraz na inny z tej samej rodziny i sprawdź, co się z literą dzieje.
Dyktanda z ó niewymiennym i zmiękczeniami
Ó niewymienne nie zmienia się na o, a ani e, więc trzeba je zapamiętać.
1. Dyktando z ó do zapamiętania
5 zdań, 47 wyrazów, 10 wyrazów z ó.
Ania, córka cioci, dostała od dziadków pocztówki z rudymi wiewiórkami. Położyła je na półce obok ołówka i kolorowych kredek. Na kartkach widać żółty domek, niebieskie okno i krótki napis. Dziadkowie napisali, że ogórki w tym roku obrodziły. Ania czytała kartki jeszcze późno wieczorem, bo bardzo lubiła obrazki.
Klucz:
- córka, wiewiórkami (wiewiórka), półce (półka), ołówka (ołówek), żółty, krótki, ogórki, późno: ó do zapamiętania
- dziadków: końcówka -ów
- pocztówki (pocztówka): końcówka -ówka
2. Dyktando ze zmiękczeniami
6 zdań, 51 wyrazów, 12 wyrazów ze zmiękczeniem.
W jesienny ranek tata zabrał nas na spacer do lasu. Na starym pniu siedział mały ślimak. Na pobliskiej łące biegały konie i szary źrebak. W oddali stał wielki łoś i długo obserwował nas. Siostra miała w plecaku ziarno dla ptaków i pięć jabłek. Zima jest blisko, a w lesie wieje wiatr.
| Wyraz | Zapis | Dlaczego |
|---|---|---|
| jesienny | si | si przed samogłoską (jesień, jesieni) |
| pniu | ni | ni przed samogłoską (pień) |
| siedział | si, dzi | si przed samogłoską; dzi przed samogłoską |
| ślimak | ś | przed spółgłoską |
| konie | ni | ni przed samogłoską (koń) |
| źrebak | ź | przed spółgłoską |
| łoś | ś | na końcu wyrazu (łosie) |
| siostra | si | si przed samogłoską |
| ziarno | zi | zi przed samogłoską |
| pięć | ć | na końcu wyrazu (pięciu) |
| Zima | zi | i jest jedyną samogłoską sylaby zi-ma |
| lesie | si | si przed samogłoską (las, w lesie) |
Dyktando z ą i ę
Ą i ę piszemy, choć w wymowie słychać om, on, em albo en. Sprawdzamy je wymianą w rodzinie wyrazów (ząb, zęby) albo końcówką.
3. Dyktando z ą i ę
6 zdań, 49 wyrazów, 10 wyrazów z ą lub ę.
Rano idę z mamą na targ. Mama kupuje mąkę, a ja niosę torbę w jednej ręce. Na stoisku widzę gęś i pełny kosz jabłek. Pod starym dębem w parku stoją ławki. Siadamy tam i jemy po jabłku. Do domu wracamy dopiero koło dwunastej, a mama od razu piecze placek.
Klucz:
- idę, niosę, widzę: 1. osoba czasownika, końcówka -ę
- mamą (z mamą): narzędnik, końcówka -ą
- mąkę: mąka, biernik rzeczownika, końcówka -ę
- torbę: biernik rzeczownika, końcówka -ę
- ręce: ręka, rąk (wymiana ę-ą)
- gęś: gąska (wymiana ę-ą)
- dębem: dąb, dęby (wymiana ę-ą)
- stoją: 3. osoba liczby mnogiej, końcówka -ą
Dyktanda z ch, h, rz i ż
Reguły ch i h z wymianą na g, ż, z i sz są rozpisane w tekście o zasadach pisowni ch i h; przydadzą się przed tekstem 4. W klasie 3 dochodzą wymiana ch na sz i ch po s, a rz i ż wracają na nowych wyrazach.
4. Dyktando z ch i h
6 zdań, 53 wyrazy, 9 wyrazów z trudnością (ch, h).
Marta zbiegła po schodach, bo obok domu czekała hulajnoga. Do plecaka schowała puchowy szal i dwa jabłka. W parku była huśtawka, a na niej siedział mały kot. Kot miał białe futro i jedno czarne ucho. Kiedy Marta podeszła, kot cicho zeskoczył i uciekł. Po suchej trawie ruszyła pieszo do domu, gdzie czekała mama.
Klucz:
- ucho (uszy), cicho (cisza), suchej (susza), pieszo (piechota), puchowy (puch, puszek): ch wymienne na sz
- schodach, schowała: ch po s
- hulajnoga, huśtawka: h do zapamiętania
5. Dyktando z rz i ż wymiennym
7 zdań, 60 wyrazów, 10 wyrazów z rz lub ż.
Na dworze zrobiło się biało, a w jeziorze pływały kry. Tata miał na sobie kożuch, a mama długi sweter. Dzieci ulepiły śnieżnego bałwana i dały mu szalik w jaskrawym kolorze. Zamiast włosów bałwan dostał stary grzebień. Mała siostra głośno krzyczała z radości. Niżej na śniegu widać ślady kociej nóżki. Wieczorem cała rodzina siedziała w teatrze i śmiała się z komedii.
| Wyraz | Powód pisowni |
|---|---|
| dworze | dwór: rz zmienia się na r |
| jeziorze | jezioro: rz zmienia się na r |
| kożuch | koza: ż zmienia się na z |
| śnieżnego | śnieg: ż zmienia się na g |
| kolorze | kolor: rz zmienia się na r |
| grzebień | rz po spółgłosce g, bez wymiany |
| krzyczała | rz po spółgłosce k, bez wymiany |
| niżej | nisko: ż zmienia się na s |
| nóżki | noga: ż zmienia się na g (i ó zmienia się na o) |
| teatrze | teatr: rz zmienia się na r |
Dwa kolejne, dłuższe teksty z wyrazami niewymiennymi są w dyktandzie z rz i ż.
Dyktando o Polsce ze wszystkich zasad
Po tekst 6 sięgnij, gdy teksty 1-5 idą bez błędów. Dokłada wielką literę w nazwach geograficznych i powtarza wcześniejsze reguły.
6. Dyktando mieszane: podróż po Polsce
7 zdań, 61 wyrazów, 12 wyrazów z trudnością ujętych w kluczu. Zdania brzmią jak zwykła opowieść o wycieczce, bez pułapek na siłę.
Latem pojechaliśmy z rodzicami na wycieczkę po Polsce. Z Warszawy wyruszyliśmy rano, a w Toruniu kupiliśmy toruńskie pierniki. Nad Morzem Bałtyckim wiatr wiał mocno, a fale robiły wielki hałas. Później zobaczyliśmy Tatry z okna autobusu. Pieszo wyszliśmy na szczyt i zjedliśmy kanapki z serem. Wracaliśmy nad Wisłą i liczyliśmy statki. To były udane wakacje, a mama wszystko dokładnie zapisała w zeszycie.
Klucz:
- Wielka litera w nazwach geograficznych: Polsce, Warszawy, Toruniu, Tatry, Wisłą; w nazwie dwuczłonowej oba człony wielką literą: Morzem Bałtyckim (w „Morzem” jest też rz, jak w „morski”)
- toruńskie: przymiotnik od nazwy miasta piszemy małą literą
- wycieczkę: wycieczka, biernik rzeczownika, końcówka -ę
- hałas: h do zapamiętania
- Później: ó do zapamiętania
- Pieszo: sz, bo piechota (ch wymienia się na sz)
Jak ćwiczyć z tymi tekstami w domu?
Najlepiej działa jeden tekst na tydzień: sześć tekstów to sześć tygodni, każdy z jedną główną trudnością (w tekście 6 jest to wielka litera, reszta to powtórka). Dyktuj tak samo jak przy tekstach z klasy 2: zdanie w całości, potem kawałki po 3-4 wyrazy.
- Dzień 1: wypisz słowa z klucza i omów regułę, 5-10 minut.
- Dzień 2: wersja z lukami.
- Dzień 3: dyktando biegane albo pisanie z pamięci.
- Dzień 4: właściwe dyktando.
Wersja z lukami to te same zdania z brakami w trudnych wyrazach. Dziecko wybiera jeden z 2-3 wariantów, na przykład rz czy ż albo ó czy u, więc zadanie jest lżejsze i dobrze działa na dziecko, które się zniechęca.
Każdy tekst stoi w osobnym bloku. W przeglądarce wybierz „Drukuj”, a jako drukarkę „Zapisz jako PDF”, jeśli wolisz plik.
Na czym polega dyktando biegane?
Polega na zapamiętaniu fragmentu tekstu wiszącego w innym miejscu i zapisaniu go po powrocie do stołu. To ruchowa wersja tego samego tekstu dla dziecka, które nie usiedzi przy biurku. Najlepiej pasują teksty 1 i 3, bo mają krótkie zdania.
- Powieś tekst w innym pokoju albo na korytarzu.
- Dziecko podchodzi, czyta jeden fragment i go zapamiętuje.
- Wraca do stołu i zapisuje fragment z pamięci.
- Powtarza to do końca tekstu, a potem porównuje zapis z oryginałem.
Jak ocenić dyktando trzecioklasisty?
W domu licz osobno błędy w ćwiczonej trudności i osobno pozostałe pomyłki. W klasach 1-3 roczna ocena klasyfikacyjna jest opisowa (ustawa o systemie oświaty), a skalę ocen bieżących wyznacza statut szkoły.
- Porównaj wynik tego samego tekstu napisanego po tygodniu: to najuczciwsza miara postępu.
- Proś o uzasadnienie wyrazem pokrewnym albo regułą z tabeli.
- Zapisuj poprawione wyrazy i wracaj do nich w rozgrzewce przed następnym dyktandem.
Co, jeśli teksty są za trudne?
Wróć do jednej trudności i krótszych tekstów, czyli do krótkich dyktand dla klasy 2, a potem znów do klasy 3.
Dodaj komentarz