Zanim przeczytasz
Ó wymienne dziecko sprawdzi samo: wystarczy znaleźć inną formę albo wyraz z tej samej rodziny, w którym słychać o, a albo e (stół – stoły). Drugą grupę zdradza końcówka -ów, -ówka, -ówek lub -ówna, w której ó piszemy bez sprawdzania (złotówka). Na pamięć zostaje krótka lista wyrazów z ó niewymiennym, na przykład góra.
Wyrazy z ó wymiennym: na o, na a i na e
Ó zamknięte wymienia się na o, a albo e w innej formie wyrazu lub w wyrazie z tej samej rodziny.
Ó wymienne na o
| Wyraz z ó | Wyraz sprawdzający | Jak sprawdzić |
|---|---|---|
| stół | stoły | liczba mnoga |
| wóz | wozy | liczba mnoga |
| mróz | mrozy | liczba mnoga |
| lód | lody | liczba mnoga |
| miód | miody | liczba mnoga |
| dół | doły | liczba mnoga |
| rów | rowy | liczba mnoga |
| róg | rogi | liczba mnoga |
| nóż | noże | liczba mnoga |
| samochód | samochody | liczba mnoga |
| ból | boleć | wyraz pokrewny (czasownik) |
| sól | solić | wyraz pokrewny (czasownik) |
Więcej par do ćwiczeń:
- mówić – mowa
- pomóc – pomocy
- ogród – ogrody
- dziób – dzioby
- wróg – wrogi
- krówka – krowa
- kózka – koza
- główka – głowa
- pszczółka – pszczoła
- kółko – koło
Ó w krótkiej formie: nóg, dróg, szkół
W dopełniaczu liczby mnogiej o z podstawy zmienia się w ó. Wymiana działa więc w obie strony: z krótkiej formy dziecko wraca do podstawowej.
- nóg – noga
- dróg – droga
- szkół – szkoła
- pszczół – pszczoła
- głów – głowa
- wód – woda
Ó wymienne na a
Ta grupa to głównie czasowniki, które sprawdzasz pytaniem „co robić często albo wiele razy?”.
| Wyraz z ó | Wyraz sprawdzający |
|---|---|
| wrócić | wracać |
| skrócić | skracać |
| obrócić | obracać |
| powtórzyć | powtarzać |
| wymówić | wymawiać |
| zamówić | zamawiać |
| umówić się | umawiać się |
| przemówić | przemawiać |
Ó wymienne na e
To najtrudniejsza grupa, bo wyraz sprawdzający brzmi zupełnie inaczej niż wyraz z ó.
| Wyraz z ó | Wyraz sprawdzający |
|---|---|
| siódmy | siedem |
| szósty | sześć |
| czwórka | cztery |
| wiózł | wiezie |
| niósł | niesie |
| wiódł | wiedzie |
| zamiótł | zamiecie |
| pióro | pierze |
| kościół | kościele |
| popiół | popiele |
Wyrazy na ó: ósmy i ów
W praktyce od ó zaczynają się dwie rodziny wyrazów i obie da się sprawdzić wymianą na o.
- ósmy, ósma, ósemka, ósmoklasista (osiem)
- ów, ówczesny, ówdzie (owa, owo)
Wyrazy z końcówką -ów, -ówka, -ówek i -ówna
W tych czterech zakończeniach ó piszemy bez sprawdzania.
- -ów: kotów, psów, domów, kwiatów, komputerów (dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników męskich); gotów, zdrów; Kraków, Tarnów, Rzeszów, Chorzów.
- -ówka: złotówka, klasówka, pocztówka, majówka, wskazówka, sznurówka, ciężarówka, kryjówka.
- -ówek (dopełniacz liczby mnogiej od -ówka): złotówek, pocztówek, klasówek, wskazówek.
- -ówna (dawne nazwisko córki: córka Nowaka, córka Kowalczyka): Nowakówna, Kowalczykówna.
Od -ówka są trzy wyjątki, które piszemy przez u, bo pochodzą od czasowników: zasuwka (zasuwać), skuwka (skuwać) i wsuwka (wsuwać).
Wyrazy z ó niewymiennym do zapamiętania
Te wyrazy nie mają pary do wymiany, więc dziecko uczy się ich na pamięć, najwygodniej w czterech grupach tematycznych.
- Zwierzęta: żółw, wiewiórka, jaskółka, wróbel, sójka, tchórz.
- Ludzie i postacie: córka, król, wróżka, chór.
- Przyroda i kolory: góra, róża, żółty, różowy, żółć, mózg.
- Dom, szkoła, codzienność: ogórek, skóra, kłódka, kłótnia, próba, który, równy, próżny.
Wolałabym uczyć po jednej grupie naraz i dopisywać każdemu wyrazowi krewnych z tym samym ó (góra, górka, górski). Wtedy dziecko zapamiętuje całą rodzinę, a nie pojedynczy wyraz.
W której klasie ćwiczyć które wyrazy?
To nasza propozycja kolejności, nie podstawa programowa.
- Klasy 1-2: stół, wóz, lód, miód, dół, nóż, góra, król, róża, żółty.
- Klasa 3: reszta wyrazów z wymianą na o, krótkie formy (nóg, dróg), niewymienne w grupach tematycznych, końcówka -ówka.
- Klasy 4-6: wymiana na a i na e, końcówki -ów, -ówek i -ówna, wyrazy na ó oraz pułapki.
Karty do każdego etapu znajdziesz w ćwiczeniach z ortografii do wydruku.
Jak dziecko samo sprawdzi ó w nowym wyrazie?
- Zmień formę (wóz – wozy).
- Poszukaj wyrazu z tej samej rodziny (wrócić – wracać, siódmy – siedem).
- Sprawdź końcówkę: -ów, -ówka, -ówek, -ówna.
Gdy nic nie pasuje, wyraz jest na liście do zapamiętania albo czas na słownik. Zaczęłabym zawsze od wymiany, a słownik zostawiła na koniec, bo wymiana uczy reguły, a słownik podaje tylko wynik. Pełną regułę razem z u opisują zasady pisowni ó i u.
Pułapki: czy król to ó wymienne?
Nie, król, królowa, królewna i królik mają ó w każdej formie, także w dopełniaczu: króla. Podobnie ó zostaje w wyrazach pokrewnych: skóra – skórzany, góra – górski.
Do złej grupy łatwo też wpisać te wyrazy:
- bór – bory i bóbr – bobry: to ó wymienne, choć bywają wpisywane na listy niewymiennych
- obrót – obroty: ó wymienne na o
- sznurówka: ó pochodzi z końcówki -ówka, choć sznur ma u
Na wymianę ó na o, a i e przydadzą się ćwiczenia z ó wymiennym.
Dodaj komentarz