Zanim przeczytasz
Dyktando z lukami to krótki tekst, w którym brakuje liter albo wyrazów w miejscach trudności ortograficznej (rz/ż, ó/u, ch/h, „nie”). Dziecko uzupełnia go, czytając albo słuchając rodzica. W klasie 3 dobrze sprawdza się do powtórki jednej zasady przed pełnym dyktandem ze słuchu.
Czym różni się dyktando z lukami od innych dyktand?
Dyktando z lukami daje dziecku gotowy tekst i prosi tylko o kilka decyzji, a dyktando ze słuchu wymaga zapisania wszystkiego samodzielnie. Dlatego wersja z lukami jest krótszą formą do powtórki jednej zasady, a pisanie ze słuchu najlepiej przygotowuje do klasówki. Obie formy dają inne wsparcie, więc wyniki omawia się z uwzględnieniem formatu: ten sam uczeń może bez błędu uzupełnić luki i pomylić się w zapisie ze słuchu.
Trzecia odmiana to dyktando graficzne: rysuje się po kratkach według instrukcji, na przykład „dwie kratki w prawo, trzy w dół”. Pisowni nie ćwiczy, więc karty z lukami nie zastąpi.
| Z lukami | Ze słuchu | Graficzne | |
|---|---|---|---|
| Co robi dziecko | Wstawia brakujące litery lub wyrazy w gotowym tekście | Zapisuje cały czytany tekst | Rysuje po kratkach według instrukcji |
| Co ćwiczy | Jedną zasadę pisowni | Pisownię całego tekstu | Orientację przestrzenną i słuchanie |
| Kiedy po nie sięgnąć | Przy powtórce jednej zasady | W przygotowaniu do klasówki | Gdy ma być zabawa bez ortografii |
Jakie są rodzaje luk?
Luki różnią się tym, co dziecko wpisuje: literę, wybór z dwóch propozycji, cały wyraz albo literę razem z uzasadnieniem. Nazwy poniżej są robocze, nie szkolne.
- Luka literowa: dziecko wstawia samą brakującą literę lub dwuznak, na przykład dr…ewo, g…ra.
- Luka z wyborem: dziecko wybiera poprawną odpowiedź z dwóch propozycji, na przykład st(ó/u)ł. Tak działa uzupełnianka ortograficzna.
- Luka wyrazowa: brakuje całego wyrazu, który dziecko wpisuje, słuchając czytającego. Rodzic czyta „Kot wskoczył na dach”, a na kartce stoi „Kot wskoczył na …”.
- Luka z uzasadnieniem: obok litery dziecko zapisuje wyraz pokrewny, na przykład st…ł, bo stoły.
Dziecku, które dopiero oswaja się z ćwiczeniem, dałabym najpierw lukę z wyborem: dwie propozycje zmniejszają ryzyko pomyłki.
Jak przygotować dyktando z lukami w domu?
- Wybierz jedną zasadę, na przykład rz po spółgłoskach. W klasach 1-3 dyktando ćwiczy zwykle jedną zasadę w jednym tekście, w klasach 4-6 dwie albo trzy.
- Napisz 5-6 zdań, razem 50-80 wyrazów. Krótsze teksty dla klas 2-3 mają ok. 4 zdań, trudniejsze 5-6.
- Zrób 8-12 luk, tylko w miejscach tej zasady. Pozostałe wyrazy zostaw w całości.
- Użyj dużej czcionki przypominającej pismo szkolne. Młodszym dzieciom łatwiej wtedy odczytać tekst i wypełnić pola.
- Klucz wydrukuj osobno, na drugiej kartce, z tym samym tekstem w wersji wypełnionej.
- Tekst z polami zmieść na jednej kartce A4.
Układaj zdania z rzeczy, które dziecko zna z kuchni i podwórka. Wtedy chce je dokończyć, a nie tylko odhaczyć luki.
Jak przeprowadzić dyktando z lukami przy stole?
Na całość wystarczy 7-10 minut pisania i 3-4 minuty omówienia. Dziecko uzupełnia luki, czytając tekst samo albo słuchając rodzica, a rodzic trzyma tempo i niczego nie podpowiada.
- Przeczytaj najpierw cały tekst w wolnym tempie, a klucz zostaw zakryty.
- Dyktuj po jednym zdaniu i czekaj, aż dziecko skończy.
- Nie podkreślaj błędu, żeby dziecko nie zapamiętało wzrokowo złej pisowni: skreśl wyraz i napisz poprawny zapis nad nim.
- Poproś o uzasadnienie zapisu wyrazem pokrewnym, a trudny wyraz wprowadź jeszcze raz w nowym zdaniu.
Gotowe dyktanda z lukami dla klasy 3
Brakujące litery zastępuje wielokropek „…”. Pojedynczy tekst ze strony wydrukujesz, zaznaczając go myszą i wybierając w oknie drukowania opcję „tylko zaznaczenie”. Każde z czterech dyktand do uzupełnienia ma dokładnie 10 luk.
Dyktando z lukami z rz i ż
Nad jeziorem rosło wielkie dr…ewo, a pod nim gęste kr…aki, w których kryły się dzieci. Wśród gałęzi siedziały t…y małe ptaszki i głośno ćwierkały. Nasz p…yjaciel Staś rysował mo…e i statki. Potem kopaliśmy g…ądkę w ogrodzie, a na gó…e za domem zbieraliśmy jagody. Kot miał białą nó…kę i wskoczył do kału…y. Obok kwitła czerwona ró…a, a wieczorem zasypialiśmy spokojnie.
Dyktando z lukami z ó i u
W jadalni stoi wielki st…ł, a na nim og…rek. Za oknem jest mr…z, a za bramą leży stary w…z z sianem. Pies skręca za r…g i goni kot…w. Nasza …lica jest dziś cicha i cała biała, bo w nocy spadł śnieg. Wieczorem Marta zakłada zielony kapel…sz, Staś mal…je dom, a Ania rys…je swojego psa. Wszyscy czekają na wiosnę.
Dyktando z lukami z ch i h
Nad naszym miastem wisi dziś szara, ciężka …mura. Pod da…em stoi stara …ulajnoga, a na płocie siedzi mała, czarna mu…a. Mama podaje mi gorącą …erbatę i …leb z masłem. Dziadek chrupie orze…y i je gro… z kapustą, a potem prosi o dokładkę. Mała Ania zatyka sobie u…o, bo za oknem jest duży ru…. Wszyscy czekają na koniec deszczu.
Dyktando z lukami: nie z czasownikami i powtórka
W tym tekście wielokropek przed czasownikiem zastępuje słowo „nie”, które dziecko wpisuje osobno.
Mały kot wspiął się na da… starej stodoły i teraz …może zejść. Staś …wie, gdzie jest drabina, więc woła dziadka. Dziadek …lubi mr…zu, ale …chce zostawić kota samego. Obok okna stoi k…esło i st…ł, oba bardzo stare. Na stole łazi czarny …uk, a Ania drapie psa za u…o. Pies macha ogonem, a Ania śmieje się głośno.
Klucz odpowiedzi
Klucz stoi osobno od tekstów, żeby dziecko nie zerkało na niego przy pierwszym wahaniu, więc sprawdź go dopiero po skończeniu. Uzasadnienia są skrócone, a pełne zasady pisowni rz i ż opisuje osobny wpis.
Rz i ż: drzewo (rz po spółgłosce d), krzaki (rz po spółgłosce k), trzy (rz po spółgłosce t), przyjaciel (rz po spółgłosce p), morze (rz wymienne, bo morski), grządkę (rz po spółgłosce g), górze (rz wymienne, bo góra), nóżkę (ż wymienne, bo noga), kałuży (ż do zapamiętania), róża (ż do zapamiętania).
Ó i u: stół (ó wymienne na o, bo stoły), ogórek (ó do zapamiętania), mróz (ó wymienne na o, bo mrozu), wóz (ó wymienne na o, bo wozy), róg (ó wymienne na o, bo rogi), kotów (końcówka -ów), ulica (na początku wyrazu pisze się u), kapelusz (końcówka -usz), maluje (końcówka -uje), rysuje (końcówka -uje).
Ch i h: chmura (ch do zapamiętania), dachem (ch na końcu wyrazu dach), hulajnoga (h niewymienne), mucha (ch wymienne na sz, bo muszka), herbatę (h niewymienne), chleb (ch do zapamiętania), orzechy (ch na końcu wyrazu orzech), groch (ch na końcu wyrazu), ucho (ch wymienne na sz, bo uszy), ruch (ch na końcu wyrazu).
Nie z czasownikami i powtórka: dach (ch na końcu wyrazu), nie może („nie” z czasownikiem osobno), nie wie („nie” z czasownikiem osobno), nie lubi („nie” z czasownikiem osobno), mrozu (o, choć w wyrazie mróz piszemy ó), nie chce („nie” z czasownikiem osobno), krzesło (rz po spółgłosce k), stół (ó wymienne na o, bo stoły), żuk (ż do zapamiętania), ucho (ch wymienne na sz, bo uszy).
Kiedy przejść od luk do pełnego dyktanda?
Najlepiej w drugim półroczu klasy 3, gdy dziecko pewnie radzi sobie z jedną zasadą w tekście z lukami. Pisanie ze słuchu ćwiczą krótkie dyktanda dla klasy 3.
- Wydłuż tekst z 5 do 7, a potem do 8 zdań.
- Wprowadź teksty mieszane, z kilkoma zasadami naraz.
- Przejdź na pisanie ze słuchu, bez gotowego tekstu przed oczami.
Dodaj komentarz