Trudne dyktando dla dorosłych: tekst, pułapki i klucz

Halina Wrzesińska Avatar

5 min czytania

Dłoń z długopisem nad zeszytem przy kuchennym stole

Zanim przeczytasz

Trudne dyktando dla dorosłych to krótki tekst (80–120 słów) z rzadką pisownią i wymagającą interpunkcją, a nie z zasadami z klas 1–4. Gotowy tekst do wydruku jest niżej, razem z kluczem i skalą oceny. Ortografię i przecinki liczysz osobno, bo każda z tych umiejętności wymaga innej powtórki.

Czym jest trudne dyktando dla dorosłych?

To tekst, w którym pułapkami są rzadkie wyrazy, pisownia łączna i rozdzielna oraz przecinki, a nie „ó” w słowie „góra”. Szkolne dyktando sprawdza, czy uczeń zna podstawowe reguły. Dorosły dostaje wyrazy, których nikt nie powtarza na co dzień, i zdania, w których przecinek zależy od budowy wypowiedzenia. Podpowiedzi nie ma: nikt nie mówi, że za chwilę pojawi się wyjątek.

Pułapka ortograficzna to wyraz, w którym wiele osób myli się z tego samego powodu. W plebiscycie na najtrudniejszy polski wyraz zgłaszano między innymi „wpółżywy”, „ożeż”, „gżegżółka”, „chyży”, „hoży” i „nicnierobienie” (RMF24). Dyktando stworzone dla dorosłych istnieje: są konkursy, quizy i teksty do samodzielnego rozwiązania.

Jakie są rodzaje trudnych dyktand dla dorosłych?

Dorośli trafiają na trzy rodzaje takich dyktand, a różni je to, kto je pisze i po co.

  • Konkursowe. Dyktando Krakowskie ma edycję dla dorosłych i dla dzieci (RMF24).
  • Maturalne. To zestawy „najtrudniejszych zdań dla maturzystów”, na przykład quiz se.pl, w którym pierwsze pytanie dotyczy zdania „Chrząszcz brzmi w trzcinie w Szczebrzeszynie”.
  • Quizowe do samodzielnego rozwiązania. Quizy ortograficzne dziennik.pl opierają się na przykładach z krakowskiego dyktanda, a dyktando „Wyprzedaż snów” z dyktanda.pl ocenia też interpunkcję i sprawdza się automatycznie.

Quizowe daje wynik od razu, ale zwykle nie tłumaczy, skąd się wziął błąd.

Tekst dyktanda: krótkie i trudne

Poniższy tekst jest autorski i ma jedną scenę: powrót z targu. Zawiera kilkanaście pułapek ortograficznych i kilka trudnych przecinków. Czytaj go na głos wolno, każde zdanie dwa razy, a osoba pisząca niech nie zagląda do klucza.

Zofia wróciła z targu o zmierzchu, wpółżywa ze zmęczenia. Chyży chłopak, który zwykle sprzedawał rzeżuchę i chrzan, tym razem podniósł ceny, więc kupiła tylko kilo żurawiny, hiszpańskie mandarynki i bochenek chleba. „Nie zapomnij o ogórkach”, przypomniała sobie z niechęcią, bo nicnierobienie nie wchodziło w grę: goście mieli przyjść o szóstej. Brakowało soli, dlatego wyszła jeszcze do sklepu za rogiem. Potem stała w przedpokoju, żeby ogrzać zmarznięte dłonie. Zdjęła kurtkę, wyjęła zakupy z torby i zaczęła gotować, choć zupa, którą zostawiła rano, wciąż stała w garnku.

Wariant bardzo trudny to ten sam tekst z dopisanym na końcu zdaniem: „Hoży chłopak gonił chyżo za gżegżółką, nie zważając na deszcz.”

Klucz: dlaczego tak się pisze

Porównaj pisownię z własną kartką i zaznacz reguły, przy których pojawił się błąd.

Wyraz Pisownia Reguła
wpółżywa łącznie „wpół” w złożeniach z przymiotnikami pisze się łącznie
Chyży chyży „ż” niewymienne, trzeba zapamiętać
rzeżuchę rzeżucha „rz” i „ż” w jednym wyrazie, oba niewymienne
chrzan chrzan po spółgłosce „ch” pisze się „rz”
żurawiny żurawina „ż” niewymienne
hiszpańskie małą literą przymiotnik od nazwy kraju pisze się małą literą
Zofia wielką literą imię pisze się wielką literą
Nie zapomnij osobno „nie” z czasownikiem pisze się osobno
ogórkach ogórek „ó” niewymienne
niechęcią łącznie „nie” z rzeczownikiem pisze się łącznie
nicnierobienie łącznie rzeczownik utworzony od „nic nie robić”
szóstej szósta „ó” wymienne na „e” (sześć)
wróciła wrócić „ó” wymienne na „a” (wracać)
przecinki „który”, „więc”, „bo”, „choć” przecinek przed zdaniem podrzędnym i przed spójnikami wynikowymi i przyczynowymi
przecinki „którą zostawiła rano,” wtrącone zdanie podrzędne zamyka się drugim przecinkiem
przecinek po cudzysłowie „Nie zapomnij o ogórkach”, po wypowiedzi bohatera, przed słowami autora, stawia się przecinek

W wariancie bardzo trudnym „hoży”, „chyżo” i „gżegżółka” mają „ż” niewymienne, a w „gżegżółce” dochodzi jeszcze „ó” niewymienne. Przecinek przed „nie zważając” oddziela imiesłowowy równoważnik zdania.

Jak ocenić wynik?

Ta skala to propozycja redakcji, nie norma urzędowa. Ortografię i interpunkcję licz osobno, bo błędy w jednej z nich nie mówią nic o drugiej.

Wynik Błędy ortograficzne Błędy interpunkcyjne
Bardzo dobry 0–2 0–1
Dobry 3–5 2–3
Do powtórki 6 i więcej 4 i więcej

Jeśli ortografia i interpunkcja trafią do różnych wierszy, oceniaj je osobno i powtarzaj to, co wypadło słabiej. Przy wyniku dobrym wystarczy powtórzyć konkretne reguły z klucza. Przy wyniku do powtórki lepiej wrócić do zasad i napisać dyktando jeszcze raz za kilka dni.

Co powtórzyć po dyktandzie?

Powtarzaj to, w czym pojawiły się błędy w kluczu:

  • Ó i u. Jeśli pomyliłaś lub pomyliłeś „wróciła”, „szóstej” albo „ogórkach”, powtórz osobno wyrazy z „ó” wymiennym i niewymiennym. Lista wyrazów z ó do nauki pomoże przed ponowną próbą.
  • „Nie” z czasownikami i rzeczownikami. Błędy w „nie zapomnij”, „niechęcią” i „nicnierobienie” wskazują na pisownię łączną i rozłączną. Zasady zebrane są w materiale o tym, jak pisać nie z czasownikami.
  • Gdy dyktando ma być z dzieckiem. Łatwiejsze teksty ze wszystkimi zasadami znajdziesz w krótszych dyktandach dla klasy 5.

Kto woli nie liczyć błędów ręcznie, może przejść na dyktando online, które sprawdza zapis automatycznie przy komputerze.

Halina Wrzesińska Avatar

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *