Wierszyki logopedyczne dla dzieci

Jak dobrać wierszyk do głoski?

Wybierz grupę głosek, którą dziecko wymawia już poprawnie osobno, ale myli w szybkiej mowie. Wierszyki dzieli się na szeregi, czyli grupy głosek o podobnym brzmieniu. Opisy ułożenia języka pochodzą z porad dla rodziców, które publikuje przedszkole w Hajnówce.

Szereg	Głoski	Ułożenie języka	Słowa na rozgrzewkę
syczący	s, z, c, dz	język przy dolnych przednich zębach, zęby zamknięte, wargi rozchylone w lekkim uśmiechu	sos, zegar, cebula, dzban
szumiący	sz, ż/rz, cz, dż	język uniesiony za górne dziąsło, zęby zamknięte	szal, żaba, czajnik, dżem
ciszący	ś, ź, ć, dź	–	śnieg, źrebak, ćma, dźwig
r	r, zbitki tr, kr, br, dr, gr	–	traktor, krople, bratki
l	l	–	lody, latawiec

Wierszyki z głoskami s, z, c, dz

Szereg syczący to najprostszy start, bo język zostaje na dole, przy zębach. Pierwszy wierszyk otwiera refren „sa, so, su”. Powiedz go kilka razy na rozgrzewkę, zanim zaczniesz wersy.

Sos na stole
Sa, so, su, sos, sucha sól,
Stefan stawia je na stół.
Sosu sporo, soli mało,
Stefanowi smakowało.

Zegar, który cyka
Cyk, cyk, cyk, zegarek cyka,
zgrabna z tego jest muzyka.
Cyka zegar tak do zmroku,
zasypiam w takt jego kroku.

Cebula w dzbanie
Cebula z solą w dzbanie,
zupa to Zuzy zadanie.
Zuza dzwoni do Zenona:
cebulowa zupa zrobiona.

Wierszyki z głoskami sz, ż, cz, dż

Z szumiącymi najczęściej mają kłopot starsze dzieci przedszkolne, które podmieniają je na syczące lub ciszące, na przykład sz na s albo ś. Każda z trzech grup ma tu własny wierszyk: sz, ż/rz oraz cz i dż razem. Rz brzmi jak ż, więc wierszyk o żabie ćwiczy obie głoski naraz. Starszemu dziecku, które ćwiczy z kartką, przyda się wyjaśnienie, kiedy piszemy rz, a kiedy ż.

Szal na szyi
Szal po praniu mama suszy,
szalik szczelnie grzeje uszy.
Szal z szafy wkładam szybko w domu,
szepczę „sza” i nic nikomu.

Żaba na leżaku
Żaba na leżaku leży,
żurek żółty jej należy.
Żuk żartuje, rzuca żarty,
żaba na to: „Żurek warty!”

Czajnik i dżem
Czysty chleb i czysty nóż,
czajnik gwiżdże: „Już, już, już!”
Czubek łyżki, czerwony dżem,
czekam chwilkę i potem jem.

Wierszyki z głoskami ś, ź, ć, dź

Ciszące ćwiczy się osobno, bo szumiące często w nie „uciekają”.

Śnieg na ślizgawce
Śnieg się sypie na ślizgawce,
ślizgam się, a mama na ławce.
Ślizg, ślizg, ślizg, śmiech się niesie,
świeci śnieg w zimowym lesie.

Dźwig i ćma
Dźwig się chwieje na budowie,
ćma się kręci mu na głowie.
Ćma cichutko lata w niebie,
dźwig dźwiga belki dla ciebie.

Wierszyki z głoską r

Rymowanki z r najczęściej zbierają zbitki z inną spółgłoską: tr, kr, br, dr i gr, bo właśnie w nich r sprawia najwięcej kłopotu. Zbiory logopedyczne ćwiczą je na wyrazach takich jak trawa, kruk, brama, droga czy grab. Przed pierwszym wierszykiem rozgrzej się refrenem „tra, tre, tru”.

Traktor
Tra, tre, tru, traktor trąbi,
Radek grabi trawę, grabi.
Kruk na bramie kracze: „Kra!”,
traktor mu odtrąbił: „Tra!”

Krople w oknie
Brum, brum, brum, mokry bruk,
w oknie kropel drobny stuk.
Wycieraczka: tra, tra, tra,
krople zgania, droga trwa.

Bratki
Brat pod bramą bratki ma,
kropli drobnej bratkom da.
Grabki, grudki, trawa, brama,
bratki rosną. Brawo, mama!

Wierszyki z głoską l

W zbiorach szkolnych l to osobna grupa. Na start wystarczy refren „la, lo, lu”.

Lody w lipcu
La, lo, lu, lipcowe lody,
lubię lizać dla ochłody.
Lody lecą na moje palce,
lodową kroplę oddam lalce.

Latawiec
Latawiec lekko leci w górze,
lśni nad lasem, lata w chmurze.
Lina lekka, letnie dni,
latawiec lubi lot i lśni.

Wierszyki z głoskami t, d, n

To rozgrzewka dla sprawnego języka: przy t, d i n czubek języka dotyka wewnętrznej strony górnych zębów, jak podaje poradnia psychologiczno-pedagogiczna w Wałbrzychu. Zacznij od samych sylab „ta, da, na”, powtarzanych wolno.

Taniec
Ta, da, na, Tola tańczy z nami,
tupie, tupie dwoma nogami.
Dudni bęben, nuta w nutę,
tańczymy całą minutę.

Kolejka
Ta, da, na, a teraz ty,
tup, tup, tup, a potem my.
Teraz Dana, teraz tata,
tętni dom i tętni chata.

Wierszyki z pokazywaniem dla najmłodszych

Dla 3-latka lepszy jest wierszyk z ruchem niż samo powtarzanie, bo dziecko naśladuje gest i przy okazji powtarza słowa. Tekst łączy się tu z ruchem: klaszczemy, tupiemy, pokazujemy części ciała, a dzieci naśladują prowadzącego (opisuje to serwis Loogomowa). Krótka, czterowersowa rymowanka szybko wpada w ucho.

Wierszyk oceniam jednym kryterium: czy po ostatnim wersie dziecko prosi o jeszcze raz. Gdy wierszyki się znudzą, zabawy słowne bez planszy dają tę samą rozgrzewkę języka w innej formie.

Głowa i ręce
To jest głowa (dotykamy głowy),
kiwa się jak sowa (kiwamy głową).
Dwie są ręce (pokazujemy ręce),
klaszczą w każdej piosence (klaszczemy).

Tup, tup
Tu są nogi (pokazujemy nogi),
tupią przez wszystkie drogi (tupiemy).
A tu brzuch (głaszczemy brzuch),
bębni w nim: buch, buch (stukamy palcem).

Wierszyki łamiące języki dla starszych

Łamańce zostaw na koniec, gdy dziecko pewnie mówi głoskę w prostych rymowankach, bo ich trudność polega na mieszaniu podobnych głosek. Przedszkole nr 15 w Częstochowie zalicza do trudnych wierszyków łamiących języki „Chrząszcz brzmi w trzcinie…” Jana Brzechwy i „Leży Jerzy na wieży”. Zbiory szkolne nazywają taką grupę „dla wytrawnych mistrzów”. Poniższe dwa mieszają sz, s i ś w jednym wersie.

Szalikowa sztuka
Sześć szalików Szymon szuka,
w szafie, w szkole, to jest sztuka.
Staś ściągnął ze ściany sześć,
Szymon szepnął: „Sześć? No, cześć!”

Szczepan na szlakach
Szczepan ścigał sześć ślimaków,
szusem sunął z sześciu szlaków.
Sześć razy ślizg, sześć razy śnieg,
Szczepan szczęśliwy kończy bieg.

Na drogę samochodem nadają się łamańce o krótkich wersach, bo łatwo je powtarzać z pamięci. Gdy te dwa pójdą gładko, więcej łamańców językowych dla dzieci znajdziesz w osobnym zbiorze, bez podziału na głoski.

Jak ćwiczyć wierszyki w domu?

Rymowanki wzbogacają przy okazji słownictwo i wspierają czytanie oraz pisanie.

1. Przejdź po kolei przez sylaby, logatomy (sylaby lub ich zestawy bez znaczenia), wyrazy, zestawienia wyrazowe i zdania. Wierszyk zostaw na koniec, gdy głoska jest wywołana i utrwalona.
2. Czytaj wolno, a potem coraz szybciej.
3. Rozbij trudny wyraz na sylaby i powiedz każdą osobno (podział wyrazów na sylaby wyjaśnia, jak je wyznaczać).
4. Wydrukuj ulubiony wierszyk i powieś go na lodówce.
5. Kończ, zanim dziecko się znudzi.

Kiedy wierszyki nie wystarczą?

Gdy dziecko nie potrafi powiedzieć głoski osobno albo stale zamienia ją na inną, na przykład sz na s, wierszyk tylko utrwali błąd. Wtedy najpierw potrzebny jest logopeda: w przedszkolu, w szkole albo w poradni psychologiczno-pedagogicznej.